نمونه سؤال علوم و فنون دوازدهم؛
هر پاسخ را از شاهد زبانی استخراج کن

وزن از توالی هجاهای ملفوظ ساخته می‌شود. بعضی حروف در خط نوشته می‌شوند ولی جداگانه شنیده نمی‌شوند یا در پیوستگی گفتار شکل آوایی دیگری پیدا می‌کنند؛ پس باید تلفظ واقعی مبنا باشد.

واژه به صورت «بَ / هار» هجابندی می‌شود. «بَ» هجای کوتاه و «هار» هجای کشیده است؛ در کاربرد عروضی، ارزش هجای کشیده با توجه به جایگاه بررسی می‌شود.

عبارت تکرارشوندهٔ «تو باز آمدم» ردیف است و «راه / ماه» واژه‌های قافیه‌اند. بخش تکراریِ پس از قافیه از خود قافیه جدا می‌شود.

اندیشه مشبه، چراغ مشبه‌به، «چون» ادات و روشن‌کردن راه وجه شبه است. فعل جمله اثر مشترک دو سوی تشبیه را آشکار می‌کند.

برای اندوه «پنجه» در نظر گرفته شده است؛ یعنی اندوه به موجودی پنجه‌دار مانند شده و مشبه‌به حذف شده اما یکی از لوازم آن آمده است.

شب و سپیده تقابل معنایی دارند. این تقابل گذار از تاریکی به روشنایی را برجسته و حرکت زمانی جمله را محسوس‌تر می‌کند.

ابتدا همان سه نشانهٔ زبانی را ذکر می‌کنیم و سپس آن‌ها را با ویژگی سبک مورد نظر می‌سنجیم. نام دوره یا سبک تنها وقتی پذیرفتنی است که با شاهدهای متن و دانسته‌های کتاب سازگار باشد.

پدیدآورنده ← اثر ← دوره یا قالب مرتبط. اتصال سه جزء در یک زنجیره، بازیابی را دقیق‌تر می‌کند و امکان کنترل متقابل نام‌ها را می‌دهد.

پیام بیت نقش آگاهی در رهایی از گمراهی است. «شمع» و «تاریک» یا «راه» و «چاه» تقابل تصویری و معنایی می‌سازند و پیام را تقویت می‌کنند.

نخست شاهد دقیق را نقل یا مشخص می‌کنیم، سپس نام آرایه و رابطهٔ سازندهٔ آن را می‌نویسیم و در پایان نشان می‌دهیم این تصویر یا رابطه چگونه پیام بیت را برجسته می‌کند.