۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال تاریخ / علت‌ها
۱۰ تمرین تحلیل علت

۱۰ نمونه سؤال عوامل داخلی و خارجی؛
منشأ، زمان و سازوکار هر عامل را بنویس

این آزمونک فهرست علت‌ها را کافی نمی‌داند؛ باید نشان دهی هر عامل از کجا آغاز شده، چگونه اثر گذاشته و با عامل‌های دیگر چه رابطه‌ای دارد.

عامل → سازوکار → پیامد

روش اجرای آزمونک

برای هر عامل سه برچسب بنویس: منشأ داخلی یا خارجی، زمینه یا محرک، و سازوکار اثر. آموزش کامل در راهنمای عوامل داخلی و خارجی آمده است.

۱۰ تمرین تشریحی

سؤال 1

نارضایتی مالیاتی درون یک کشور، عامل داخلی است یا خارجی؟

پاسخ تشریحی

داخلی است؛ منشأ آن در ساختار و رابطه دولت و جامعه همان کشور قرار دارد.

سؤال 2

فشار نظامی یک دولت همسایه بر رویداد داخلی چه نوع عاملی است؟

پاسخ تشریحی

خارجی است؛ کنش از بیرون مرز سیاسی جامعه مورد مطالعه آغاز شده است.

سؤال 3

بحران اقتصادی سال‌ها ادامه داشته و یک حادثه کوچک اعتراض را آغاز کرده است. زمینه و محرک را جدا کنید.

پاسخ تشریحی

بحران طولانی زمینه است؛ حادثه نزدیک به آغاز اعتراض، محرک یا جرقه است. محرک بدون زمینه لزوماً همان پیامد را نمی‌ساخت.

سؤال 4

چرا نام‌بردن «ضعف حکومت» پاسخ علّی کامل نیست؟

پاسخ تشریحی

باید مشخص شود این ضعف از چه راهی اثر گذاشت؛ مثلاً اجرای تصمیم را مختل یا اعتماد و کنترل را کاهش داد.

سؤال 5

یک رهبر تصمیم مهمی گرفته اما ساختار اداری امکان اجرا را محدود کرده است. دو سطح علت چیست؟

پاسخ تشریحی

تصمیم رهبر عامل کنشی یا فردی و محدودیت اداره عامل ساختاری است؛ پاسخ باید تعامل آن‌ها را نشان دهد.

سؤال 6

قدرت خارجی از شکاف داخلی استفاده کرده است. چگونه تعامل را می‌نویسید؟

پاسخ تشریحی

شکاف داخلی فرصت یا آسیب‌پذیری ساخت و دخالت خارجی اثر آن را تشدید کرد؛ دو دسته مستقل و بی‌ارتباط نبودند.

سؤال 7

چرا بهانه رسمی یک جنگ الزاماً علت اصلی آن نیست؟

پاسخ تشریحی

بهانه می‌تواند رویداد اعلام‌شده و نزدیک باشد، در حالی که منافع، رقابت‌ها یا زمینه‌های دیرپا در شکل‌گیری تصمیم نقش عمیق‌تری داشته‌اند.

سؤال 8

برای رتبه‌بندی عوامل چه معیارهایی به کار می‌برید؟

پاسخ تشریحی

گستره اثر، مدت، نزدیکی به رویداد، توان توضیح شواهد و میزان وابستگی عوامل دیگر به آن‌ها.

سؤال 9

اگر منبع فقط هم‌زمانی دو عامل را نشان دهد، چه احتیاطی لازم است؟

پاسخ تشریحی

هم‌زمانی به تنهایی رابطه علّی را ثابت نمی‌کند؛ باید سازوکار اثر و شواهد تکمیلی جست‌وجو شود.

سؤال 10

الگوی چهار جمله‌ای پاسخ چیست؟

پاسخ تشریحی

رویداد و بازه را مشخص کن؛ عامل داخلی و سازوکارش را بنویس؛ عامل خارجی و سازوکارش را بیاور؛ تعامل و وزن نسبی را نتیجه بگیر.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. رویداد و بازه را مشخص کردم.
  2. منشأ عامل را تعیین کردم.
  3. زمینه و محرک را جدا کردم.
  4. برای هر عامل سازوکار اثر نوشتم.
  5. تعامل و وزن عوامل را توضیح دادم.