۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال جغرافیا / آب‌وهوا
۱۰ تمرین سایه باران

۱۰ نمونه سؤال بارش ناهمواری؛
جهت باد را پیدا کن و مسیر هوا را دنبال کن

این آزمونک به جای حفظ‌کردن نام دامنه، رابطه جهت باد، صعود و فرود هوا، دما و رطوبت نسبی را در موقعیت‌های مختلف تمرین می‌دهد.

Wind → Rise → Rain → Descent

روش اجرای آزمونک

پاسخ را از روی جهت باد آغاز کن، نه از نام شرق و غرب. سپس مسیر عمودی هوا را روی شکل دنبال کن. آموزش پایه در راهنمای بارش ناهمواری و سایه باران آمده است.

۱۰ تمرین تشریحی

سؤال 1

یک توده هوای مرطوب به دامنه رو‌به‌باد کوه می‌رسد. زنجیره رخدادها را تا تشکیل بارش بنویسید.

پاسخ تشریحی

هوا ناچار بالا می‌رود، با کاهش فشار منبسط و سرد می‌شود، به نقطه اشباع می‌رسد، میعان و تشکیل ابر رخ می‌دهد و در شرایط مناسب بارش شکل می‌گیرد.

سؤال 2

چرا دامنه رو‌به‌باد معمولاً از دامنه پشت‌به‌باد مرطوب‌تر است؟

پاسخ تشریحی

در دامنه رو‌به‌باد هوا صعود و سرد می‌شود و بخشی از رطوبت خود را می‌بارد؛ در پشت‌به‌باد هوا فرود می‌آید، گرم‌تر می‌شود و رطوبت نسبی آن کاهش می‌یابد.

سؤال 3

سایه باران را بدون استفاده از عبارت «کوه جلوی ابر را گرفت» توضیح دهید.

پاسخ تشریحی

سایه باران ناحیه کم‌بارش پشت ناهمواری است که پس از صعود و بارش در دامنه رو‌به‌باد، هوا در آن فرود می‌آید و با گرم‌شدن ظرفیت نگهداری بخار آب بیشتری پیدا می‌کند.

سؤال 4

اگر جهت باد غالب عوض شود، نام دامنه رو‌به‌باد چه تغییری می‌کند؟

پاسخ تشریحی

رو‌به‌باد بودن ویژگی ثابت جغرافیایی دامنه نیست؛ دامنه‌ای که در برابر جریان مرطوب تازه قرار گیرد رو‌به‌باد و دامنه مقابل پشت‌به‌باد می‌شود.

سؤال 5

آیا هر کوهی حتماً سایه باران نیرومند می‌سازد؟ دلیل بیاورید.

پاسخ تشریحی

خیر؛ رطوبت توده هوا، ارتفاع و امتداد ناهمواری، جهت باد و امکان صعود مؤثرند. بدون جریان مرطوب و صعود کافی، تفاوت بارش ممکن است کم باشد.

سؤال 6

دو ایستگاه هم‌ارتفاع در دو سوی یک رشته‌کوه‌اند؛ ایستگاه غربی بارش بیشتری دارد. چه فرضیه‌ای می‌سازید و چگونه آن را می‌آزمایید؟

پاسخ تشریحی

فرض می‌کنیم باد مرطوب غالب از غرب می‌وزد و ایستگاه غربی رو‌به‌باد است. جهت باد، رطوبت ورودی، نقشه ناهمواری و داده بارش هم‌دوره را مقایسه می‌کنیم.

سؤال 7

در دامنه پشت‌به‌باد، دما هنگام فرود هوا چه تغییری می‌کند و نتیجه آن برای رطوبت نسبی چیست؟

پاسخ تشریحی

هوا با افزایش فشار فشرده و گرم می‌شود؛ اگر بخار آب تازه‌ای افزوده نشود، رطوبت نسبی کاهش می‌یابد و تشکیل ابر و بارش دشوارتر می‌شود.

سؤال 8

چرا مقایسه بارش دو دامنه باید در یک بازه زمانی یکسان انجام شود؟

پاسخ تشریحی

بارش با فصل و سال تغییر می‌کند. بازه نابرابر می‌تواند تفاوت زمانی را به‌اشتباه به موقعیت دامنه نسبت دهد.

سؤال 9

در یک شکل، باد از دریا به سوی کوه می‌وزد. محل احتمالی ابر متراکم و ناحیه خشک را مشخص کنید.

پاسخ تشریحی

ابر متراکم بیشتر در دامنه دریایی و رو‌به‌بادِ در حال صعود شکل می‌گیرد؛ ناحیه خشک‌تر پس از خط‌الرأس و در دامنه پشت‌به‌باد انتظار می‌رود.

سؤال 10

الگوی کامل پاسخ به سؤال سناریویی سایه باران چیست؟

پاسخ تشریحی

منبع رطوبت و جهت باد را مشخص کن، دامنه رو‌به‌باد را بیاب، صعود و سردشدن و بارش را توضیح بده، سپس فرود و گرم‌شدن پشت‌به‌باد و کاهش رطوبت نسبی را نتیجه بگیر.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. منبع رطوبت و جهت باد را پیدا کردم.
  2. رو‌به‌باد و پشت‌به‌باد را درست نام‌گذاری کردم.
  3. صعود را به سردشدن پیوند دادم.
  4. فرود را به گرم‌شدن و کاهش رطوبت نسبی پیوند دادم.
  5. نتیجه را با داده سناریو بستم.