۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال اقتصاد / تجارت خارجی
جریان کالا، جریان پول، تراز

نمونه سؤال تراز تجاری؛
علامت عدد را به یک جملهٔ اقتصادی تبدیل کن

در این مجموعه تراز تجاری مطابق داده و تعریف هر سؤال از رابطهٔ «ارزش صادرات منهای ارزش واردات» محاسبه می‌شود. عدد نهایی بدون نوشتن واحد، دوره و معنای علامت پاسخ کامل نیست.

X−M

سناریوی پایه

دادهٔ یک سال فرضی

ارزش صادرات: ۴۸۰ میلیارد واحد پولی
ارزش واردات: ۵۲۵ میلیارد واحد پولی

سؤال ۱ ـ جهت جریان

برای صادرات و واردات، جهت حرکت کالا نسبت به مرز اقتصاد داخلی را بنویس.

پاسخ تشریحی

در صادرات، کالا یا خدمتِ تعریف‌شده در سؤال از اقتصاد داخلی به بیرون عرضه می‌شود؛ در واردات، از بیرون وارد اقتصاد داخلی می‌شود. جهت جریان پول معمولاً در سوی مقابلِ مبادله بررسی می‌شود.

سؤال ۲ ـ محاسبهٔ تراز

تراز تجاری سناریوی بالا را حساب کن.

پاسخ تشریحی

۴۸۰−۵۲۵=منفی ۴۵ میلیارد واحد پولی. ترتیب رابطه صادرات منهای واردات است.

سؤال ۳ ـ تفسیر علامت

نتیجهٔ منفی ۴۵ چه معنایی دارد؟

پاسخ تشریحی

ارزش واردات ۴۵ میلیارد واحد پولی بیش از ارزش صادرات بوده است؛ بنابراین در چارچوب داده‌های سؤال، کسری تجاری وجود دارد.

سؤال ۴ ـ تغییر هم‌زمان

سال بعد صادرات ۷۰ واحد افزایش و واردات ۲۰ واحد کاهش می‌یابد. تراز تازه را حساب کن.

پاسخ تشریحی

صادرات تازه ۵۵۰ و واردات تازه ۵۰۵ است؛ ۵۵۰−۵۰۵=مثبت ۴۵. وضعیت از کسری ۴۵ به مازاد ۴۵ رسیده است.

سؤال ۵ ـ اندازهٔ تغییر تراز

تراز از سال نخست تا دوم چند واحد بهتر شده است؟

پاسخ تشریحی

۴۵−(−۴۵)=۹۰ میلیارد واحد پولی. عبور از منفی ۴۵ به صفر ۴۵ واحد و از صفر به مثبت ۴۵ نیز ۴۵ واحد تغییر دارد.

ارزش را از مقدار جدا کن

کالای الف

سال اول: صادرات ۱۰۰ واحد با قیمت هر واحد ۴
سال دوم: صادرات ۸۰ واحد با قیمت هر واحد ۶

سؤال ۶

ارزش صادرات در هر سال را حساب و تغییر آن را تفسیر کن.

پاسخ تشریحی

سال اول ۱۰۰×۴=۴۰۰ و سال دوم ۸۰×۶=۴۸۰ واحد پولی است. مقدار فیزیکی صادرات کاهش یافته، اما ارزش کل به دلیل قیمت بالاتر افزایش یافته است؛ پس «مقدار» و «ارزش» هم‌معنا نیستند.

سؤال ۷ ـ واحد و دوره

چرا نمی‌توان صادرات ماهانهٔ ۴۰ میلیارد را مستقیم از واردات سالانهٔ ۴۵۰ میلیارد کم کرد؟

پاسخ تشریحی

دوره‌های زمانی یکسان نیستند. باید هر دو را به دوره‌ای مشترک تبدیل کرد و سپس، با واحد پولی سازگار، تفریق را انجام داد.

تحلیل سناریو

سؤال ۸

اگر صادرات ثابت بماند و واردات از ۳۲۰ به ۲۹۰ کاهش یابد، تراز چه تغییری می‌کند؟

پاسخ تشریحی

چون واردات ۳۰ واحد کمتر شده و صادرات ثابت است، مقدار X−M به اندازهٔ ۳۰ واحد افزایش می‌یابد. برای این نتیجه لازم نیست مقدار صادرات را بدانیم.

سؤال ۹

دانش‌آموز «کسری بودجهٔ دولت» را همان «کسری تراز تجاری» می‌داند. خطا چیست؟

پاسخ تشریحی

این دو رابطه داده‌های متفاوت دارند. تراز تجاری در این تمرین از صادرات و واردات ساخته می‌شود؛ بودجهٔ دولت به درآمدها و هزینه‌های دولت مربوط است. منفی‌بودن هر دو، آن‌ها را یک مفهوم نمی‌کند.

سؤال ۱۰ ـ پاسخ کامل

برای صادرات ۶۲۰ و واردات ۵۸۰، یک پاسخ نهایی کامل بنویس.

پاسخ تشریحی

تراز تجاری برابر ۶۲۰−۵۸۰=مثبت ۴۰ واحد پولی در دورهٔ داده‌شده است؛ یعنی ارزش صادرات ۴۰ واحد بیش از ارزش واردات و تراز دارای مازاد است.

کنترل چهارمرحله‌ای

  1. صادرات و واردات را با دوره و واحد یکسان نوشتم.
  2. رابطه را به ترتیب X−M اجرا کردم.
  3. علامت مثبت یا منفی را حفظ کردم.
  4. عدد را به مازاد، کسری یا تعادل و اختلاف دو جریان ترجمه کردم.

برای چارچوب مفهومی، راهنمای صادرات، واردات و تراز تجاری و برای محاسبات نسبت مبادله، نمونه سؤال مزیت مطلق و نسبی را بخوان.