۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال دین و زندگی / توحید
۱۰ تمرین تحلیل موقعیت

۱۰ نمونه سؤال توحید؛
عامل طبیعی را از استقلال مطلق جدا کن

هر سؤال یک موقعیت نزدیک به زندگی می‌دهد تا تعریف توحید را به معیار تشخیص تبدیل کنی و پاسخ را با شاهدی از خود سناریو بنویسی.

ادعا × قید × شاهد

روش اجرای آزمونک

در هر سناریو زیر واژه‌ای خط بکش که نوع نسبت‌دادن اثر را مشخص می‌کند. سپس نقش علت طبیعی، اختیار و ادعای استقلال را جدا بنویس. مبانی روش در راهنمای توحید در امتحان نهایی توضیح داده شده‌اند.

۱۰ تمرین تشریحی

سؤال 1

فردی در کنار برنامه‌ریزی و تلاش، نتیجه را مستقل از اراده الهی نمی‌داند. کدام نکته در پاسخ باید حفظ شود؟

پاسخ تشریحی

به‌کارگیری علت‌های طبیعی با توحید ناسازگار نیست؛ مسئله این است که علت‌ها مستقل و بی‌نیاز از خدا دانسته نشوند.

سؤال 2

چرا پذیرش نقش پزشک در درمان، به خودی خود نفی توحید نیست؟

پاسخ تشریحی

پزشک و درمان می‌توانند علت‌های طبیعی و واسطه باشند. نفی توحید زمانی مطرح می‌شود که برای آن‌ها اثرگذاری کاملاً مستقل در نظر گرفته شود.

سؤال 3

دو گزاره را مقایسه کنید: «تلاش می‌کنم» و «فقط تلاش من نتیجه را می‌سازد». تفاوت مفهومی چیست؟

پاسخ تشریحی

اولی صرفاً مسئولیت و اقدام انسان را بیان می‌کند؛ دومی با افزودن استقلال مطلق، دامنه ادعا را تغییر می‌دهد.

سؤال 4

باور توحیدی چگونه می‌تواند در یک تصمیم عملی دیده شود؟

پاسخ تشریحی

فرد وظیفه خود را با انتخاب و مسئولیت انجام می‌دهد، از راه درست استفاده می‌کند و موفقیت یا شکست را سبب ترک تکلیف یا غرور مطلق نمی‌سازد.

سؤال 5

چرا برای تشخیص یک گزاره، باید واژه‌هایی مانند «مستقل»، «تنها» و «بی‌نیاز» را جدی گرفت؟

پاسخ تشریحی

این قیدها نوع نسبت‌دادن اثر را تعیین می‌کنند و ممکن است یک بیان عادی درباره علت را به ادعای استقلال تبدیل کنند.

سؤال 6

اگر کسی توکل را بهانه ترک مطالعه کند، خطای استدلال او چیست؟

پاسخ تشریحی

توکل جای وظیفه و استفاده از اسباب را نمی‌گیرد؛ حذف تلاش، معنای درست اعتماد همراه با مسئولیت را ناقص می‌کند.

سؤال 7

ترس طبیعی از یک خطر با وابستگی اعتقادی چگونه از هم جدا می‌شوند؟

پاسخ تشریحی

احساس طبیعی را باید از باور درباره قدرت مستقل جدا کرد. صرف ترس، بدون بررسی موضوع و داوری اعتقادی، برای نتیجه‌گیری کافی نیست.

سؤال 8

چگونه رابطه توحید و اختیار انسان را در پاسخ کوتاه بیان می‌کنید؟

پاسخ تشریحی

انسان انتخاب و مسئولیت دارد و اعمالش بی‌معنا یا اجباری نیست؛ در عین حال وجود و توان او مستقل از خدا تصور نمی‌شود.

سؤال 9

در سؤال سناریویی، چرا نام مفهوم بدون شاهد از متن سناریو نمره کامل نمی‌گیرد؟

پاسخ تشریحی

زیرا باید نشان دهیم کدام رفتار، قید یا داوری در سناریو معیار آن مفهوم را دارد؛ نام‌گذاری بدون استدلال قابل ارزیابی نیست.

سؤال 10

الگوی کامل تحلیل یک موقعیت توحیدی چیست؟

پاسخ تشریحی

ادعای اصلی، عامل طبیعی، قید استقلال یا وابستگی، نقش اختیار و پیامد عملی را جدا کن و سپس مفهوم را با شاهدی از خود سناریو نتیجه بگیر.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. عامل طبیعی را با استقلال مطلق یکی نگرفتم.
  2. قیدهای سناریو را دیدم.
  3. اختیار و مسئولیت را حفظ کردم.
  4. توکل را جایگزین وظیفه ندانستم.
  5. برای نام مفهوم، شاهد نوشتم.