۲۰ امتحان نهایی / مهارت شیمی
پروتون · جفت · جهت

اسید و باز مزدوج؛
انتقال یک H⁺ را بین دو گونه دنبال کن

در هر واکنش، اسید دهندهٔ پروتون و باز گیرندهٔ آن است. برای یافتن جفت مزدوج، دو گونه را پیدا کن که فقط به اندازهٔ یک پروتون تفاوت دارند و بارشان نیز با این تغییر سازگار است.

H⁺

واکنش را به انتقال پروتون تبدیل کن

به‌جای حفظ نام مواد، مشخص کن کدام گونه یک پروتون از دست داده و کدام گونه آن را گرفته است. نقش اسید و باز در همان واکنش تعیین می‌شود.

جفت مزدوج را با تفاوت یک H⁺ بشناس

اسید پس از واگذاری پروتون به باز مزدوج خود تبدیل می‌شود و باز پس از گرفتن پروتون اسید مزدوج می‌سازد. دو عضو جفت باید فقط یک پروتون تفاوت داشته باشند.

نقشهٔ انتقال پروتون

اسید₁ + باز₂ ⇌ باز مزدوج₁ + اسید مزدوج₂ | تفاوت هر جفت: یک H⁺

بار را با انتقال پروتون کنترل کن

از دست‌دادن H⁺ بار گونه را یک واحد منفی‌تر و گرفتن آن بار را یک واحد مثبت‌تر می‌کند. اگر فرمول‌ها این تغییر را نشان نمی‌دهند، جفت را اشتباه انتخاب کرده‌ای.

جفت را از دو سوی واکنش انتخاب کن

اسید و بازِ واکنش‌دهنده لزوماً جفت مزدوج یکدیگر نیستند. هر واکنش‌دهنده را با فرآورده‌ای مقایسه کن که اسکلت شیمیایی مشابه و تفاوت یک پروتون دارد.

آب را همیشه یک نقش ثابت ندان

آب می‌تواند در برابر یک گونه پروتون بگیرد و در برابر گونه‌ای دیگر پروتون بدهد. نقش آن را از تغییر فرمول میان دو سوی واکنش تشخیص بده.

گونهٔ آمفوتری را در دو واکنش نشان بده

برای اثبات توان دوگانه، یک واکنش بنویس که گونه در آن دهنده و واکنشی دیگر که گیرندهٔ پروتون باشد. گفتن نام «آمفوتری» بدون نمایش دو نقش کافی نیست.

قدرت و نقش را یکی نکن

دهنده‌بودن یک گونه در یک واکنش نقش اسیدی آن را نشان می‌دهد، اما مقایسهٔ قدرت به میزان گرایش انتقال پروتون و وضعیت تعادل نیاز دارد. از نقش به رتبه‌بندی بی‌دلیل نپر.

جهت واکنش را با جفت‌ها بخوان

در جهت برگشت، باز مزدوج می‌تواند پروتون بگیرد و اسید مزدوج آن را واگذار کند. نقش‌ها را برای جهت مورد سؤال مشخص کن و برچسب‌ها را ثابت فرض نکن.

محاسبه pH را از تشخیص نقش جدا کن

نخست واکنش و گونه‌های مؤثر را مشخص کن، سپس اگر دادهٔ غلظت یا ثابت وجود دارد وارد محاسبه شو. برای بخش عددی از pH و pOH استفاده کن.

پاسخ را با فرمول و جمله کامل کن

دو جفت را با پیکان مشخص کن، دهنده و گیرنده را نام ببر و تغییر بار را کنترل کن. برای مرور پایه از اسید و باز و برای کاربرد آزمایشگاهی از تیتراسیون اسید و باز کمک بگیر.

مسیرهای مرتبط

مهارت‌های مکمل

شیمی امتحان نهایی pH و pOH تیتراسیون