۲۰ امتحان نهایی / مهارت شیمی
گونه، واکنش، غلظت

اسید و باز؛
پیش از عدد، ذره‌های محلول را ببین

در مسئله‌های اسید و باز، نام محلول به‌تنهایی مسیر حل را تعیین نمی‌کند. گونه‌های موجود، واکنش، مقدار مؤثر و کمیت خواسته‌شده را روشن کن و بعد محاسبه را شروع کن.

±

نوع سؤال و خواسته را مشخص کن

سؤال ممکن است تشخیص ماهیت محلول، مقایسه، غلظت یک گونه، مقدار یک کمیت یا نتیجهٔ واکنش را بخواهد. داده‌ها و واحدها را جدا بنویس و کمیت نهایی را قاب بگیر تا رابطهٔ نامرتبط انتخاب نکنی.

گونه‌های موجود را فهرست کن

فرمول ماده، رفتار آن در آب و ذره‌های حاصل را مطابق اطلاعات سؤال و کتابت بنویس. میان مادهٔ حل‌شده و یون یا مولکولی که کمیت خواسته به آن مربوط است فرق بگذار. این تصویر ذره‌ای مبنای محاسبه است.

نام محلول را مستقیم به فرمول عددی وصل نکن

ابتدا واکنش یا رابطهٔ گونه‌ها را مشخص کن؛ سپس معلوم می‌شود کدام غلظت باید در محاسبه وارد شود.

واکنش را کامل و موازنه‌شده بنویس

اگر تبدیل شیمیایی رخ می‌دهد، واکنش را با ضرایب و بارهای درست ثبت کن. تعداد اتم‌ها و بار کل دو طرف را کنترل کن. ضرایب واکنش نسبت میان مقدار گونه‌ها را می‌سازند.

غلظت را با حجم نهایی هماهنگ کن

مقدار ماده و حجم محلول باید در یک مرحلهٔ روشن به غلظت مربوط تبدیل شوند. واحد حجم را پیش از جای‌گذاری کنترل کن. در رقیق‌سازی یا اختلاط، مبنای حجم را مطابق وضعیت نهایی مسئله انتخاب کن.

قوی و ضعیف را با مقدار و غلظت یکی نکن

این واژه‌ها به رفتار ماده در محلول مربوط‌اند و لزوماً از پررنگی، حجم یا غلظت ظاهری نتیجه نمی‌شوند. هر نتیجه را به تعریف و دادهٔ مسئله وصل کن و از قضاوت براساس یک عدد تنها پرهیز کن.

مسیر محاسبه را یک‌طرفه نگه دار

از داده به گونهٔ مؤثر، از آن به غلظت و سپس به کمیت خواسته برو. هر تبدیل را در یک سطر بنویس و تا زمانی که کمیت میانی کامل نشده سراغ مرحلهٔ بعد نرو. این ترتیب خطای توان و وارونگی را کم می‌کند.

در واکنش خنثی‌شدن، باقی‌مانده را پیدا کن

مقدار واکنش‌پذیر هر طرف را با نسبت موازنه مقایسه کن، مادهٔ محدودکننده و مقدار اضافی را مشخص کن و سپس وضعیت محلول نهایی را از گونهٔ باقی‌مانده بسنج. مقایسهٔ مستقیم غلظت‌ها بدون توجه به حجم و نسبت کافی نیست.

کنترل پاسخ

علامت، مرتبهٔ عدد، واحد و سازگاری نتیجه با ماهیت محلول را بررسی کن. محاسبه را از نخستین تبدیل مرور کن. برای نسبت‌های واکنش از راهنمای استوکیومتری و برای ضرایب از موازنه واکنش کمک بگیر.