انفاق و عدالت؛
کمک را با نیت، شیوه و اثر آن تحلیل کن

مفهوم را از مصداق آغاز نکن

ابتدا تعریف و هدف عمل را از متن درس پیدا کن، سپس رفتارِ سناریو را با آن بسنج. هر پرداخت یا بخششی الزاماً همهٔ ویژگی‌های انفاق مطلوب را ندارد و باید نیت و شیوه نیز بررسی شود.

نیت و عمل را دو محور مستقل بدان

درستی ظاهر عمل و جهت انگیزه هر دو در ارزش آن نقش دارند. پاسخ را با تفکیک حسن عمل و حسن فاعل بنویس و از حسن فعلی، فاعلی و اخلاص برای تحلیل کمک بگیر.

انفاق را به مال محدود نکن

بر اساس محدودهٔ متن و سؤال، امکانات، زمان، دانش یا توان فرد نیز می‌تواند در خدمت دیگران قرار گیرد. مصداق را به تعریف مربوط وصل کن و چیزی فراتر از دادهٔ درس به پاسخ اضافه نکن.

عدالت را با برابری عددی یکی ندان

برای تحلیل عدالت، حق، استحقاق، نیاز یا مسئولیت مرتبط را مشخص کن. تقسیم کاملاً مساوی در همهٔ موقعیت‌ها الزاماً عادلانه نیست؛ معیار توزیع باید از خود مسئله روشن شود.

کمک را جای ساختار عادلانه ننشان

رفع یک نیاز فوری و اصلاح سازوکاری که نابرابری یا محرومیت می‌سازد دو سطح متفاوت‌اند. در سؤال مشخص کن رفتار دربارهٔ کدام سطح است و پیامد آن تا کجا ادامه دارد.

کرامت گیرنده را بخشی از شیوه بدان

عملی که با تحقیر، منت یا آسیب تازه همراه شود از نظر شیوه نیازمند بررسی است. در پاسخ، هدف کمک و نحوهٔ اجرای آن را جدا ارزیابی کن.

حق را از بخشش داوطلبانه جدا کن

گاهی چیزی حق دیگری یا وظیفهٔ فرد است و انجام آن صرفاً لطف شخصی محسوب نمی‌شود. نوع رابطه را از متن سؤال تشخیص بده و واژه‌های حق، تکلیف و احسان را دقیق به کار ببر.

پیامد فردی و اجتماعی را تفکیک کن

یک رفتار می‌تواند بر وابستگی درونی، رشد اخلاقی یا آرامش فرد اثر بگذارد و هم‌زمان اعتماد، همبستگی یا کاهش آسیب اجتماعی را تقویت کند. هر پیامد را با حلقهٔ علّی خودش توضیح بده.

پنهان و آشکاربودن را با هدف بسنج

شیوهٔ انجام عمل را از نظر اخلاص، حفظ آبرو و اثر الگویی بررسی کن. حکم کلی را بدون توجه به موقعیت ننویس؛ شواهد آیه، روایت یا متن درس را معیار قرار بده.

آیه را به رابطهٔ مفهومی تبدیل کن

کلیدواژهٔ آیه، عمل، شرط و پیامد را جدا کن و سپس پیوندشان را در یک جمله بنویس. برای روش استخراج شاهد به تحلیل آیات و برای نقش جمعی به مسئولیت اجتماعی مراجعه کن.