۲۰ امتحان نهایی / مهارت دین و زندگی
شناخت · شیوه · اثر

امر به معروف و نهی از منکر؛
مسئولیت اجتماعی را با شناخت و روش درست همراه کن

در سؤال سناریویی، تنها نگوییم «باید تذکر داد». موضوع، آگاهی فرد، احتمال اثر، شیوهٔ متناسب، پیامد و رعایت حقوق را مرحله‌به‌مرحله بررسی کن تا پاسخ از شعار به تحلیل برسد.

موضوع معروف یا منکر را روشن کن

پیش از پیشنهاد اقدام، مشخص کن رفتار بر اساس چه معیار و دانشی ارزیابی شده است. گمان، سلیقهٔ شخصی یا اطلاعات ناقص را جای شناخت معتبر قرار نده.

مسئولیت متقابل را توضیح بده

این مفهوم نشان می‌دهد رفتار اجتماعی فقط مسئلهٔ فرد جداافتاده نیست و اعضای جامعه نسبت به گسترش خوبی و کاهش بدی بی‌تفاوت نمی‌مانند. اثر رفتار بر دیگران را در زنجیرهٔ پاسخ بیاور.

نقشهٔ تحلیل سناریو

شناخت موضوع ← شرایط فرد و موقعیت ← هدف اصلاح ← احتمال اثر ← روش متناسب ← رعایت حقوق ← ارزیابی پیامد

هدف را اصلاح رفتار قرار بده

تحقیر، خودنمایی یا تخلیهٔ خشم با هدف اصلاح یکسان نیست. در سناریو نشانه‌های نیت و شیوه را پیدا کن و توضیح بده چگونه بر پذیرش یا مقاومت مخاطب اثر می‌گذارند.

احتمال اثر را واقع‌بینانه بسنج

شیوه، زمان، رابطهٔ افراد و آمادگی مخاطب می‌تواند اثر اقدام را تغییر دهد. پاسخ باید نشان دهد چرا روش پیشنهادی در همان موقعیت امکان اثر بیشتری دارد.

از روش کم‌هزینه و متناسب آغاز کن

تذکر خصوصی، یادآوری محترمانه یا فراهم‌کردن زمینهٔ رفتار درست می‌تواند با موقعیت سازگارتر باشد. شدت اقدام را بدون توجه به مرتبه، پیامد و حدود مسئولیت افزایش نده.

زبان و زمان را بخشی از عمل بدان

محتوای درست با بیان نامناسب ممکن است هدف را دورتر کند. واژه‌ها، لحن، حضور دیگران و زمان گفت‌وگو را در تحلیل شیوه وارد کن.

حریم و آبروی افراد را رعایت کن

اصلاح رفتار مجوز افشای بی‌دلیل یا آسیب به حقوق دیگران نیست. میان خود رفتار، شخصیت فرد و انتشار موضوع برای دیگران مرز بگذار.

توان و مسئولیت را متناسب ببین

همهٔ افراد اختیار و تخصص یکسان ندارند. نقش فرد، امکان اقدام و نیاز به مراجعه به مسئول مناسب را از شرایط سناریو استخراج کن.

واکنش مخاطب را پایان تحلیل ندان

اگر اقدام پذیرفته نشد، نتیجه نگیر که اصل مسئولیت یا هر روش دیگری بی‌اثر است. علت واکنش، تناسب روش و پیامدهای احتمالی گام بعد را بررسی کن.

آیه و روایت را به شرط و اثر وصل کن

پس از بیان پیام متن دینی، توضیح بده کدام جزء سناریو مصداق آن است و چرا. برای ساخت این پاسخ از تحلیل حدیث و روایت و تحلیل آیات کمک بگیر.