۲۰ امتحان نهایی / مهارت فیزیک
اختلاف دما، محیط، سازوکار

انتقال گرما؛
مسیر انرژی را روی شکل دنبال کن

نام پدیده را از روی ظاهر مثال حدس نزن. جسم گرم و سرد، محیط میان آن‌ها و امکان حرکت ماده را مشخص کن؛ سپس سازوکار غالب انتقال انرژی را توضیح بده.

جهت انتقال خالص را مشخص کن

در تماس یا برهم‌کنش گرمایی، انرژی به‌طور خالص از بخش با دمای بیشتر به بخش با دمای کمتر منتقل می‌شود تا شرایط تغییر کند. «گرما» را ماده‌ای ذخیره‌شده در جسم توصیف نکن؛ دما و انرژی درونی را نیز یک کمیت واحد ندان.

جدول تشخیص

مبدأ گرم | مقصد سرد | محیط میان آن‌ها | حرکت توده‌ای ماده | نیاز یا عدم نیاز به محیط

رسانش را در مقیاس ذره‌ای توضیح بده

در رسانش، انرژی میان بخش‌های مجاور ماده منتقل می‌شود و جابه‌جایی توده‌ای ماده شرط اصلی نیست. برای پاسخ کامل، اختلاف دما، مسیر تماس و ویژگی ماده را به آهنگ انتقال مرتبط کن.

طول و سطح را با نقش درست مقایسه کن

در یک دیواره یا میله، سطح بزرگ‌تر مسیر بیشتری برای انتقال فراهم می‌کند و طول بیشتر مسیر انتقال را بلندتر می‌سازد. هنگام استفاده از رابطهٔ داده‌شده، سطح مقطع عمود بر جریان گرما را با سطح جانبی اشتباه نگیر.

عایق را به کاهش آهنگ انتقال پیوند بده

عایق انتقال گرما را در مدل واقعی کاهش می‌دهد. در پاسخ تشریحی بنویس کدام مسیر انتقال محدود می‌شود و چرا ساختار یا رسانندگی ماده اثر دارد. عبارت «سرما را نگه می‌دارد» توضیح فیزیکی دقیقی نیست.

همرفت با حرکت توده‌ای شاره همراه است

در مایع یا گاز، تفاوت دما می‌تواند چگالی بخش‌ها را تغییر دهد و جریان ایجاد کند. بخش گرم‌تر و سردتر، جهت حرکت و چرخهٔ شکل‌گرفته را روی شکل علامت بزن. هر انتقال گرما در شاره الزاماً فقط همرفت نیست.

همرفت طبیعی و واداشته را تفکیک کن

اگر حرکت شاره بر اثر تفاوت چگالی ناشی از دما شکل بگیرد، سازوکار طبیعی است. اگر پنکه، پمپ یا عامل بیرونی شاره را به حرکت درآورد، حرکت واداشته است. عامل حرکت را در جملهٔ پاسخ ذکر کن.

تابش به محیط مادی نیاز ندارد

انتقال تابشی می‌تواند در خلأ رخ دهد. در مثال‌هایی که تماس یا جریان ماده وجود ندارد، مسیر تابش را بررسی کن. وجود هوا کنار جسم مانع آن نیست که چند سازوکار هم‌زمان حضور داشته باشند.

رنگ و سطح را بدون شرط کلی نکن

اگر سؤال ویژگی سطح و تابش را مقایسه می‌کند، شرایط یکسان را مشخص کن و دربارهٔ جذب یا گسیل همان وضعیت حرف بزن. نتیجهٔ یک آزمایش یا مدل را بدون توجه به دما، جنس و ویژگی سطح به همهٔ حالت‌ها تعمیم نده.

مثال ترکیبی را سازوکاربه‌سازوکار باز کن

در گرم‌شدن آب در ظرف، ممکن است رسانش در بدنه، همرفت در آب و تابش میان سطوح هم‌زمان مطرح باشند. برای هر بخش، مبدأ و مقصد و محیط را جدا بنویس؛ سپس اگر سؤال سازوکار غالب را خواسته است، با دلیل انتخاب کن.

پاسخ تشریحی را با زنجیرهٔ علت بساز

الگوی «اختلاف دما ← سازوکار ← مسیر انتقال ← پیامد» را به کار ببر. برای تعادل و محاسبهٔ انرژی از دما و گرما و برای محاسبات توان از راهنمای توان و انرژی استفاده کن.