استثنا و مستثنی؛
اول مجموعه را بساز، بعد عضو بیرون‌مانده را پیدا کن

سه رکن را روی خود جمله علامت بزن

نام گروه یا مجموعه را به‌عنوان مستثنی‌منه، ابزار استثنا را جدا و واژهٔ بیرون‌گذاشته‌شده را به‌عنوان مستثنی مشخص کن. این سه برچسب جلوی ترجمهٔ وارونه را می‌گیرد.

معنای جمله را پیش از نام قاعده بساز

حکم اصلی برای اعضای مجموعه چیست و کدام عضو از آن حکم بیرون مانده است؟ ابتدا این رابطه را با یک جملهٔ سادهٔ فارسی بازگو کن، سپس سراغ جزئیات دستوری برو.

مثبت و منفی بودن را از فعل و نشانه‌ها بفهم

وجود یا نبودن ابزار نفی را جداگانه بررسی کن. منفی بودن می‌تواند برداشت فارسی از «جز» و «مگر» را تغییر دهد، پس ترجمه را فقط با جای واژه‌ها نساز.

مستثنی‌منه را از نزدیک‌ترین اسم حدس نزن

اسم مرجع باید مجموعه‌ای باشد که عضو پس از ابزار بتواند از نظر معنا به آن تعلق داشته باشد. سازگاری معنایی را کنار ترتیب واژه‌ها کنترل کن.

تام یا ناقص بودن را با حضور مجموعه بسنج

اگر مجموعهٔ مرجع در جمله آمده باشد، ساخت از این جهت کامل است؛ اگر نیامده باشد، نقش واژهٔ بعد از ابزار را در ساختمان همان جمله بررسی کن. نام‌گذاری را جای تحلیل نقش ننشان.

حرکت آخر را از روی نقش انتخاب کن

پس از تشخیص نوع ساخت، نقش واژه را با عامل جمله تطبیق بده. برای تمرین دقیق‌تر از نقش کلمات و اعراب کمک بگیر.

ترجمه را با حذف استثنا آزمایش کن

یک‌بار حکم عمومی را بدون بخش استثنا بخوان، بعد عضو بیرون‌مانده را اضافه کن. اگر دامنهٔ حکم روشن نشد، احتمالاً مرجع یا جهت نفی را اشتباه گرفته‌ای.

در سؤال ترکیبی، فعل و فاعل را گم نکن

استثنا بخشی از جمله است و ستون اصلی فعل، فاعل یا مبتدا و خبر همچنان باید تحلیل شود. ابتدا اسکلت جمله و بعد وابسته‌ها را جدا کن.

چهار دام رایج را کنترل کن

هر «إلّا» را یکسان دیدن، انتخاب نزدیک‌ترین اسم به‌عنوان مرجع، ندیدن نفی و ترجمهٔ کلمه‌به‌کلمه چهار خطای متداول‌اند. هرکدام را در بازخوانی جدا تیک بزن.

تمرین خودسنجی بساز

برای هر جمله چهار پاسخ کوتاه بنویس: مجموعه کدام است، عضو بیرون‌مانده چیست، جمله مثبت است یا منفی و ترجمهٔ کامل چه می‌شود. نمونه‌های بیشتر را در نمونه سؤال تألیفی عربی حل کن.