هجای کوتاه و بلند؛
آنچه شنیده می‌شود را تقطیع کن، نه تعداد حروف را

هجا را با صدا بساز

هجا واحدی شنیداری است و باید یک واکه داشته باشد. واژه را طبیعی تلفظ کن و ضربه‌های آوایی را جدا بنویس. شمار حروف روی صفحه همیشه با شمار هجاها برابر نیست.

خوانش معیار را پیش از تقطیع تثبیت کن

یک مصراع را چند بار روان بخوان و شکل شنیداری پیوسته را ثبت کن. تغییر مصنوعی تلفظ برای جورکردن الگو، خطا را پنهان می‌کند.

هجای کوتاه را از ساخت آوایی بشناس

هجای کوتاه با یک صامت و واکهٔ کوتاه پایان می‌یابد. به تلفظ توجه کن و علامت کوتاه را زیر همان واحد شنیداری بگذار، نه زیر تک‌تک حروف.

هجای بلند دو مسیر دارد

هجا می‌تواند با واکهٔ بلند ساخته شود یا پس از واکهٔ کوتاه با صامت بسته شود. هر دو در الگوی وزن جایگاه بلند می‌گیرند، هرچند شکل نوشتاری‌شان یکسان نیست.

هجای کشیده را در بافت مصراع بسنج

هجای کشیده زمان آوایی بیشتری دارد و در تقطیع عروضی باید مطابق قاعدهٔ درسی به اجزای وزنی تحلیل شود. آن را بدون توجه به جایگاهش در مصراع به یک علامت ساده کاهش نده.

مرز واژه و مرز هجا را یکی نگیر

در خوانش پیوسته، پایان یک واژه و آغاز واژهٔ بعد می‌توانند از نظر آوایی به هم متصل شوند. تقطیع را بر اساس صدای جاری انجام بده و پس از آن مرز واژه‌ها را برای کنترل معنا نگه دار.

مثال تألیفی را هجابندی کن

عبارت سادهٔ «بهار آمد» را طبیعی بخوان و ضربه‌های آوایی را جدا کن. هدف نخست یافتن مرزهای شنیداری است؛ سپس هر هجا را با ساخت واکه و صامت کوتاه یا بلند علامت بزن.

دو مصراع را زیر هم بنویس

هجاهای متناظر را عمودی مقایسه کن. اگر یک نقطه ناهمخوان است، نخست خوانش و مرزبندی همان ناحیه را بازبینی کن؛ کل مصراع را از ابتدا تغییر نده.

خطا را در اولین هجا پیدا کن

از آغاز الگو حرکت کن و نخستین محل تفاوت میان خوانش و وزن را علامت بزن. خطای اولیه می‌تواند همهٔ علامت‌های بعدی را جابه‌جا نشان دهد.

پاسخ را قابل تصحیح نگه دار

خوانش، مرزبندی هجاها و علامت کوتاه/بلند را در سه سطر جدا بنویس. برای وصل‌کردن الگو به وزن از راهنمای عروض و قافیه استفاده کن.