منبع تاریخی؛
نوع منبع را از رابطه‌اش با رویداد تعیین کن

رویداد مورد مطالعه را دقیق نام ببر

دست‌اول یا دوم بودن همیشه نسبت به یک موضوع و پرسش تاریخی سنجیده می‌شود. ابتدا مشخص کن چه رویداد، دوره یا تجربه‌ای را بررسی می‌کنی؛ سپس رابطهٔ منبع با آن را بسنج.

زمان تولید را با زمان رویداد مقایسه کن

تاریخ پدید آمدن منبع و تاریخ موضوع را روی یک خط کوتاه قرار بده. هم‌زمانی یا نزدیکی زمانی سرنخ مهمی است، اما نقش پدیدآورنده و نوع اطلاعات را نیز باید بررسی کنی.

نقش پدیدآورنده را روشن کن

ببین سازندهٔ منبع شاهد، شرکت‌کننده، نهاد درگیر، پژوهشگر بعدی یا گردآورنده بوده است. حضور مستقیم می‌تواند نوع خاصی از اطلاعات بدهد، اما به‌تنهایی بی‌خطا بودن روایت را ثابت نمی‌کند.

منبع را از محتوای درونش جدا کن

یک کتاب جدید ممکن است تصویری قدیمی را بازنشر کند. مشخص کن سؤال دربارهٔ خود تصویر، توضیح نویسنده یا مجموعهٔ جدید می‌پرسد. هر لایه می‌تواند رابطهٔ متفاوتی با رویداد داشته باشد.

هدف و مخاطب را به زبان احتمالی بنویس

از نوع متن، محل انتشار و واژه‌های آن سرنخ بگیر. هدف را قطعی اعلام نکن مگر شاهد روشن وجود داشته باشد. بنویس کدام نشانه برداشت تو را پشتیبانی می‌کند.

اعتبار را صفر و یک نبین

یک منبع ممکن است برای شناخت دیدگاه نویسنده بسیار مفید و برای تعیین آمار دقیق محدود باشد. ارزش منبع را نسبت به پرسش مشخص کن و محدودیت را جدا بنویس.

دیدگاه را با دروغ یکی ندان

انتخاب واژه و زاویهٔ دید می‌تواند موضع پدیدآورنده را نشان دهد. این ویژگی خود بخشی از دادهٔ تاریخی است. ادعای نادرستی نیازمند مقایسه و شاهد دیگری است.

دو منبع را معیاربه‌معیار مقایسه کن

زمان، نقش سازنده، هدف، نوع داده و میزان نزدیکی به رویداد را در جدول قرار بده. نتیجه را برای همان پرسش بنویس: هر منبع چه چیزی را بهتر روشن می‌کند؟

برای تأیید متقابل برنامه بساز

اگر ادعایی مهم است، بگو چه نوع منبع دیگری می‌تواند آن را بررسی کند: گزارش مستقل، آمار، تصویر، نامه یا پژوهش بعدی. صرف زیاد بودن تعداد منابع، استقلال آن‌ها را تضمین نمی‌کند.

پاسخ را با حکم و دلیل ببند

نوع منبع را نام ببر، رابطه‌اش با رویداد را توضیح بده و یک ارزش و محدودیت مرتبط بنویس. برای تحلیل متن از راهنمای سند تاریخی و برای زمان از خط زمان کمک بگیر.