۲۰ امتحان نهایی / مهارت تاریخ
معیار، شاهد، تداوم

مقایسهٔ دوره‌های تاریخی؛
در هر ردیف فقط یک معیار را عوض کن

دو دوره را با فهرست‌های جدا مقایسه نکن. سیاست، اقتصاد، جامعه یا فرهنگ را به عنوان ردیف‌های ثابت انتخاب کن و در هر ردیف، شباهت یا تفاوت را با شاهد متناظر بنویس.

دو واحد مقایسه را دقیق تعریف کن

نام دوره، محدودهٔ مکانی و بازهٔ زمانی هر طرف را مشخص کن. حکومت، جامعه و یک رویداد واحد سطح‌های متفاوت‌اند؛ مقایسه را میان واحدهای هم‌سطح انجام بده.

معیارها را پیش از یادداشت انتخاب کن

ساخت قدرت، شیوهٔ اداره، اقتصاد، گروه‌های اجتماعی، رابطهٔ خارجی یا فرهنگ را در ردیف‌های جدا قرار بده. معیارهای سؤال را بر اطلاعات فرعی مقدم بدان.

جدول سه‌ستونی

معیار | دورهٔ اول با شاهد | دورهٔ دوم با شاهد

شباهت را با ویژگی مشترک بنویس

نام مشترک کافی نیست؛ توضیح بده همان ویژگی در هر دو دوره چگونه دیده می‌شود. اگر شکل اجرای آن متفاوت است، شباهت را به سطح کلی و تفاوت را به سازوکار محدود کن.

تفاوت را متقارن گزارش کن

ویژگی دورهٔ اول و ویژگی متناظر دورهٔ دوم را در یک جمله بیاور. نوشتن حضور یک پدیده در یک طرف بدون وضعیت طرف دیگر، مقایسه را ناتمام می‌گذارد.

تداوم را از تغییر جدا کن

عناصر باقی‌مانده و عناصر دگرگون‌شده را در دو ردیف بنویس. تغییر حکومت لزوماً به معنای تغییر هم‌زمان همهٔ ساخت‌های اجتماعی و فرهنگی نیست.

علت تفاوت را با سازوکار توضیح بده

شرایط جغرافیایی، تصمیم سیاسی، رابطهٔ نیروها یا رخداد قبلی را تنها نام نبر؛ یک پیکان میان عامل و ویژگی متفاوت بساز و مسیر اثر را کوتاه توضیح بده.

شاهدها را هم‌وزن انتخاب کن

یک قانون مشخص را با یک برداشت کلی مقایسه نکن. برای هر دو طرف، شواهدی از نوع مشابه مانند سیاست، نهاد، رویداد یا متن انتخاب کن.

جمع‌بندی را به معیار پرسش برگردان

پاسخ پایانی باید بگوید مهم‌ترین شباهت یا تفاوت در کدام معیار است و شواهد چگونه آن را نشان می‌دهند. برای ترتیب از راهنمای خط زمان و برای مدرک از راهنمای تحلیل سند استفاده کن.