۲۰ امتحان نهایی / زیست · سوخت‌وساز
مکان، ماده، انرژی

تنفس یاخته‌ای؛
کربن و الکترون را مرحله‌به‌مرحله دنبال کن

برای یادگیری مراحل تنفس، فقط نام‌ها را به ترتیب حفظ نکن. برای هر مرحله چهار خانه بساز: کجا رخ می‌دهد، چه ماده‌ای وارد می‌شود، چه چیزی خارج می‌شود و انرژی یا الکترون چگونه منتقل می‌شود.

ATP

مرز تنفس یاخته‌ای را مشخص کن

تنفس یاخته‌ای را مجموعه‌ای از مرحله‌های پیوسته ببین که در آن مادهٔ آلی دگرگون و انرژی آن به شکل‌های قابل انتقال تبدیل می‌شود. ورود اکسیژن یا تولید کربن‌دی‌اکسید را بدون تعیین مرحله به کل مسیر نسبت نده.

برای هر مرحله یک شناسنامه بساز

نام مرحله، محل انجام، مادهٔ آغازین، فرآورده و حامل‌های درگیر را در یک ردیف بنویس. این جدول کمک می‌کند رویدادهای بخش‌های مختلف یاخته با هم جابه‌جا نشوند.

ردیاب چهارستونی

مرحله | مکان | کربن ورودی و خروجی | انرژی و الکترون ورودی و خروجی

گلیکولیز را نقطهٔ آغاز شکستن مولکول بدان

در تحلیل گلیکولیز، به محل رخداد و تبدیل مادهٔ چندکربنی به فرآورده‌های کوچک‌تر توجه کن. مصرف و تولید حامل‌های انرژی را جدا ثبت کن و حاصل خالص را با مجموع تولید اشتباه نگیر.

مرحلهٔ واسط را در خط مسیر جا نینداز

میان پایان گلیکولیز و ورود به چرخه، ماده باید برای مرحلهٔ بعد آماده شود. اگر در شکل پیکانی یا جدول، کربن جداشده یا حامل کاهش‌یافته دیده می‌شود، آن را به مرحلهٔ درست نسبت بده.

چرخه را با بازسازی مادهٔ آغازگر بفهم

در یک چرخه، مولکولی در آغاز با مادهٔ ورودی ترکیب و در پایان دوباره فراهم می‌شود. این بازسازی را از تولید خالص فرآورده جدا کن و هر دور را با تعداد ماده‌های ورودی داده‌شده هماهنگ نگه دار.

زنجیرهٔ انتقال الکترون را مسیر حامل‌ها ببین

حامل‌های کاهش‌یافته الکترون را به مجموعه‌ای از انتقال‌ها می‌رسانند. در پاسخ، انتقال الکترون، ایجاد اختلاف و ساخته‌شدن ATP را به ترتیب علت و معلول بنویس؛ این رویدادها را یک عبارت واحد و مبهم نکن.

نقش اکسیژن را در جای درست بیان کن

اکسیژن را به مرحله‌ای نسبت بده که پذیرش نهایی الکترون در آن مطرح است. از این نکته نتیجه نگیر که اکسیژن در همهٔ مرحله‌ها مستقیماً مصرف می‌شود. پاسخ باید میان اثر مستقیم و امکان ادامهٔ کل مسیر فرق بگذارد.

کربن را مستقل از انرژی شمارش کن

تعداد اتم‌های کربن مواد ورودی و خروجی را روی مسیر علامت بزن. این شمارش با تعداد ATP یا حامل‌های الکترون یکی نیست. هر کمیت را در ستون خودش جمع کن.

نمودار را از چپ به راست ترجمه نکن

جهت پیکان‌ها، محل غشا و نام محفظه‌ها را از خود شکل بخوان. جای ظاهری یک بخش در تصویر ممکن است با ترتیب زمانی آن یکسان نباشد. برای روش عمومی از تحلیل شکل زیست کمک بگیر.

پاسخ مقایسه‌ای را هم‌محور بنویس

اگر دو مرحله مقایسه می‌شوند، هر دو را از نظر مکان، ماده، حامل و نوع تولید انرژی بسنج. برای ارتباط کلی با فتوسنتز به مقایسهٔ فتوسنتز و تنفس و برای نقش ATP به انتقال انرژی با ATP برو.