پرسشها برای تمرین رابطهٔ مفاهیم ساخته شدهاند. عبارت دقیق آیات، روایات و تعریفها را از کتاب درسی خودت مرور کن.
۱. توحید در عمل
سؤال: چرا باور توحیدی فقط یک شناخت ذهنی نیست و باید در انتخابهای انسان اثر بگذارد؟
پاسخ پیشنهادی
وقتی انسان خدا را مبدأ و تدبیرکننده میشناسد، جهت اعتماد، اطاعت و هدف عمل او نیز تغییر میکند. پاسخ کامل باید پیوند باور، نیت و رفتار را نشان دهد.
۲. حسن فعلی و فاعلی
سؤال: فردی برای دیدهشدن به نیازمندی کمک میکند. عمل را از دو جهت تحلیل کن.
پاسخ پیشنهادی
اصل کمک میتواند از نظر ظاهر و اثر، کار نیک باشد؛ اما انگیزهٔ خودنمایی کیفیت فاعلی و اخلاص را مخدوش میکند. دو محور عمل و نیت باید جدا بررسی شوند.
۳. اختیار و مسئولیت
سؤال: رابطهٔ اختیار با مسئولیت اخلاقی را در دو جمله توضیح بده.
پاسخ پیشنهادی
مسئولیت وقتی معنا دارد که فرد نسبت به انتخاب خود آگاهی و توان تصمیم داشته باشد. وجود شرایط و محدودیتها میتواند دامنهٔ انتخاب را تغییر دهد، اما هر تأثیری به معنای حذف کامل اختیار نیست.
۴. توکل
سؤال: چرا توکل با ترک تلاش سازگار نیست؟
پاسخ پیشنهادی
توکل اعتماد به خدا در کنار انجام وظیفه و بهکارگیری توان و اسباب است. نتیجه در اختیار کامل انسان نیست، اما کوشش و انتخاب درست مسئولیت اوست.
۵. سنت الهی
سؤال: برای تحلیل یک سنت الهی در تاریخ یا زندگی، چه سه جزء را باید مشخص کرد؟
پاسخ پیشنهادی
شرط یا رفتار انسانها، قاعده و پیامد مرتبط باید روشن شوند. نباید پیامد را بدون شرط یا زمینه به همهٔ موقعیتها تعمیم داد.
۶. توبه و جبران
سؤال: چرا پشیمانی بهتنهایی برای پاسخ کامل دربارهٔ توبه کافی نیست؟
پاسخ پیشنهادی
بازگشت باید با ترک خطا، تصمیم به اصلاح و در صورت آسیب به حق دیگران، جبران متناسب همراه شود. احساس درونی باید به تغییر جهت عمل برسد.
۷. دنیا و آخرت
سؤال: رابطهٔ زندگی دنیا و آخرت را بدون دوگانهسازی نادرست توضیح بده.
پاسخ پیشنهادی
دنیا محل انتخاب و عمل و آخرت عرصهٔ آشکارشدن نتیجه و حقیقت اعمال است. توجه به آخرت مسئولیت در زندگی دنیا را کم نمیکند، بلکه به آن جهت میدهد.
۸. شفاعت
سؤال: چرا شفاعت را نمیتوان مجوز بیمسئولیتی دانست؟
پاسخ پیشنهادی
شفاعت در چارچوب اذن الهی و شرایط مطرح میشود و مسئولیت و اختیار انسان را حذف نمیکند. پاسخ باید میان امید، عمل و اذن رابطه برقرار کند.
۹. امامت و هدایت
سؤال: نقش هدایت و تبیین دین را در مفهوم امامت چگونه میتوان در یک پاسخ رابطهای نوشت؟
پاسخ پیشنهادی
جامعه برای فهم درست و استمرار هدایت به پیشوایی نیاز دارد که معارف و مسیر عمل را تبیین کند. جزئیات و دلیلها باید مطابق متن کتاب نوشته شوند.
۱۰. تحلیل عبارت دینی
سؤال: در گزارهٔ «ارزش عمل تنها به ظاهر آن محدود نیست»، دو مفهوم مرتبط را نام ببر و رابطهشان را توضیح بده.
پاسخ پیشنهادی
حسن فعلی و حسن فاعلی یا عمل و نیت مرتبطاند. یک رفتار باید هم از نظر خودِ عمل و هم از جهت انگیزهٔ انجامدهنده بررسی شود.
چطور خودتصحیح کنی؟
برای هر پاسخ یک امتیاز به نام مفهوم، یک امتیاز به رابطه و یک امتیاز به شاهد بده. خطاها را به تعریف، آیه، رابطه یا مصداق تقسیم کن. برای دور بعد از نمونه سؤال تألیفی دین و زندگی و تحلیل آیات استفاده کن.