خطا ممکن است مفهومی، محاسباتی، واحد، تعمیم یا برداشت از صورت سؤال باشد.
۱. ریاضی
پاسخ دانشآموز: میانگین ۴، ۶ و ۸ برابر ۱۸ است. خطا را پیدا و اصلاح کن.
پاسخ
۱۸ فقط مجموع دادههاست و تقسیم بر تعداد انجام نشده؛ میانگین برابر (۴+۶+۸)÷۳=۶ است.
۲. فیزیک
پاسخ دانشآموز: تندی جسمی که ۱۰۰ متر را در ۲۰ ثانیه میرود، ۵ متر است.
پاسخ
عدد درست است اما واحد ناقص نوشته شده؛ تندی ۱۰۰÷۲۰=۵ متر بر ثانیه است.
۳. شیمی
پاسخ دانشآموز: خردکردن جامد مقدار نهایی ماده را بیشتر میکند، چون واکنش سریعتر میشود.
پاسخ
سرعت با مقدار نهایی یکی نیست؛ خردکردن سطح تماس و معمولاً سرعت واکنش را افزایش میدهد، اما بهتنهایی مقدار مادهٔ آغازین را تغییر نمیدهد.
۴. زیست
پاسخ دانشآموز: هرچه نور بیشتر شود، رشد هر گیاهی همیشه بیشتر میشود.
پاسخ
«هر» و «همیشه» تعمیم ناموجهاند؛ اثر نور به گونه، محدودهٔ شدت و عوامل دیگر وابسته است.
۵. فارسی
پاسخ دانشآموز: در «دلش مثل دریا بود»، دریا مشبه است.
پاسخ
جای دو رکن عوض شده؛ «دل» مشبه و «دریا» مشبهبه است و «مثل» ادات تشبیه است.
۶. تاریخ
پاسخ دانشآموز: چون نامه در زمان رخداد نوشته شده، حتماً بیطرف و کاملاً درست است.
پاسخ
همزمانی منبع را به رخداد نزدیک میکند اما بیطرفی را تضمین نمیکند؛ جایگاه و هدف نویسنده و منابع دیگر باید سنجیده شوند.
۷. جغرافیا
پاسخ دانشآموز: مقیاس ۱:۱۰۰٬۰۰۰ یعنی یک سانتیمتر روی نقشه برابر ۱۰۰٬۰۰۰ کیلومتر است.
پاسخ
دو طرف نسبت باید واحد یکسان داشته باشند؛ یک سانتیمتر نقشه برابر ۱۰۰٬۰۰۰ سانتیمتر، یعنی یک کیلومتر در زمین است.
۸. منطق
پاسخ دانشآموز: همهٔ پرندگان پرواز میکنند؛ گنجشک پرواز میکند؛ پس حکم کلی ثابت شد.
پاسخ
یک مصداق موافق حکم کلی را ثابت نمیکند؛ برای اثبات کلیت باید همهٔ دامنه پوشش داده شود، درحالیکه یک مثال نقض برای رد آن کافی است.
چطور خودتصحیح کنی؟
واژه یا گام خطادار را علامت بزن، نوع خطا را نام ببر و کل جمله یا محاسبه را درست بازنویسی کن.