۲۰ امتحان نهایی / قالب سؤال · داوری
قید، گزاره، اصلاح

درست یا نادرست؛
کل گزاره را با همهٔ قیدها داوری کن

ممکن است بیشتر جمله درست باشد اما یک قید، جهت رابطه یا واژهٔ مطلق آن را نادرست کند. موضوع، حکم و شرط‌ها را جدا کن و اگر اصلاح خواسته شد فقط بخش خطادار را تغییر بده.

✓/✗

دستور سؤال را کامل بخوان

ببین فقط علامت درست/نادرست خواسته شده یا اصلاح و دلیل نیز لازم است. هر خروجی را در محل جدا بنویس تا بخشی از خواسته جا نماند.

گزاره را به موضوع و حکم بشکن

مشخص کن جمله دربارهٔ چه چیزی و چه رابطه یا ویژگی‌ای ادعا می‌کند. سپس قیدهای زمان، مکان، مقدار و شرط را دور بکش.

کارت داوری

موضوع ← حکم ← قیدها ← شرط ← مثال یا قاعدهٔ کنترل ← درست/نادرست ← بخش خطا ← اصلاح

واژه‌های مطلق را برجسته کن

همه، هیچ، همیشه، فقط و الزاماً دامنهٔ ادعا را بزرگ یا محدود می‌کنند. وجود این واژه‌ها خودکار جمله را غلط نمی‌کند؛ آن‌ها را با تعریف و استثناهای متن بسنج.

جهت رابطه را کنترل کن

علت و معلول، ورودی و خروجی، افزایش و کاهش یا شرط و نتیجه ممکن است جابه‌جا شده باشند. یک پیکان ساده جهت درست را روشن می‌کند.

یک مثال سازگار یا نقض بساز

برای گزارهٔ کلی، یافتن یک نمونهٔ معتبر خلاف آن می‌تواند نادرستی را نشان دهد. مثال باید همهٔ شرط‌های گزاره را داشته باشد.

بخش درست را بی‌دلیل تغییر نده

اگر اصلاح خواسته شده، کوچک‌ترین واژه یا رابطهٔ خطادار را مشخص و همان را عوض کن. بازنویسی کل جمله ممکن است ادعای تازه‌ای بسازد.

نفی را در جای درست قرار بده

افزودن «نـ» همیشه اصلاح دقیق نیست. ببین کدام جزء باید نفی شود و آیا با تغییر مقدار، جهت یا شرط می‌توان گزاره را درست کرد.

دلیل را از خود تعریف بنویس

برای توضیح، قاعده یا شاهدی بیاور که مستقیم با بخش خطا مرتبط است. عبارت «چون اشتباه است» دلیل محسوب نمی‌شود.

گزارهٔ چندبخشی را جزءبه‌جزء بسنج

اگر دو ادعا با «و» یا «زیرا» پیوند خورده‌اند، صدق هر بخش و رابطهٔ میان آن‌ها را جدا بررسی کن. درست‌بودن یک بخش، کل گزاره را تضمین نمی‌کند.

پاسخ نهایی را خوانا و قطعی بنویس

علامت، واژهٔ اصلاحی و دلیل را از هم جدا کن. برای قیدهای حساس به روش خواندن قیدها و برای بارم چندبخشی به راهنمای سؤال چندبخشی برو.