روش اجرای آزمونک
فعل را همراه معنی همان جمله بررسی کن و اجزای لازم را از اطلاعات اختیاری جدا ساز. آموزش در فعل گذرا و ناگذر آمده است.
۱۰ تمرین ظرفیت فعل
سؤال 1
در جملهٔ «کودک خوابید»، فعل گذراست یا ناگذر؟
پاسخ تشریحی
ناگذر؛ با نهاد کامل میشود و مفعول یا متمم لازم ندارد.
سؤال 2
در «مریم کتاب را خواند»، نوع فعل و نقش «کتاب» چیست؟
پاسخ تشریحی
فعل گذرا به مفعول و «کتاب» مفعول است.
سؤال 3
در «او به دوستش اندیشید»، گروه حرف اضافهدار چه نقشی دارد؟
پاسخ تشریحی
«به دوستش» متمم لازم فعل است؛ معنای «اندیشیدن به چیزی» را کامل میکند.
سؤال 4
در «هوا سرد شد»، «سرد» چه نقشی دارد؟
پاسخ تشریحی
مسند است و «شد» فعل اسنادی؛ این ساخت را گذرا به مفعول نمینامیم.
سؤال 5
چرا وجود «را» تنها راه شناخت مفعول نیست؟
پاسخ تشریحی
مفعول ممکن است بدون «را» بیاید؛ معنا، پرسش از فعل و ساختمان جمله نیز باید بررسی شود.
سؤال 6
چگونه متمم لازم را از قید مکان جدا میکنیم؟
پاسخ تشریحی
وابستگی آن را به معنای فعل و آزمون حذف میسنجیم؛ قید مکان معمولاً اطلاعات افزوده و اختیاری میدهد.
سؤال 7
در «علی تصمیم گرفت»، آیا «تصمیم» مفعول است؟
پاسخ تشریحی
خیر؛ «تصمیم گرفت» یک فعل مرکب است و جزء اسمی را نباید جداگانه مفعول گرفت.
سؤال 8
در «دیدمش»، ضمیر پیوسته چه نقشی دارد؟
پاسخ تشریحی
«ـش» مفعول فعل «دیدم» است و باید در تعیین ظرفیت فعل شمرده شود.
سؤال 9
چرا یک فعل ممکن است در دو جمله ظرفیت متفاوتی داشته باشد؟
پاسخ تشریحی
معنای بافتی فعل میتواند تغییر کند و اجزای لازم متفاوتی بخواهد؛ صورت ظاهری تنها معیار نیست.
سؤال 10
الگوی کامل تشخیص ظرفیت فعل چیست؟
پاسخ تشریحی
فعل و معنای بافتی را تعیین کن، نهاد را بیاب، اجزای لازم را با آزمون حذف و پرسش مشخص کن و نقش هرکدام را بنویس.
چکلیست خودتصحیح
- معنای فعل را در همان جمله نوشتم.
- مفعول را فقط با «را» نشناختم.
- متمم لازم را از قید جدا کردم.
- مسند را مفعول ننامیدم.
- ضمیر پیوسته و فعل مرکب را در ظرفیت دیدم.