۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال جامعه‌شناسی / قدرت
۱۰ تمرین رابطه‌محور

۱۰ نمونه سؤال قدرت و مشروعیت؛
اطاعت را با پذیرش حق فرمان یکی ندان

در هر رابطه بپرس چه کسی بر چه تصمیمی اثر می‌گذارد، از چه منبع و ابزاری استفاده می‌کند و طرف مقابل چرا فرمان را می‌پذیرد یا در برابر آن مقاومت می‌کند.

power → acceptance

روش اجرای آزمونک

منبع اثرگذاری، ابزار، دلیل اطاعت و پذیرش حق فرمان را جدا کن. آموزش در قدرت و مشروعیت آمده است.

۱۰ تمرین قدرت، اقتدار و پذیرش

سؤال 1

توان اثرگذاری بر رفتار یا تصمیم دیگران به چه مفهومی نزدیک است؟

پاسخ تشریحی

به قدرت؛ ابزار اثرگذاری می‌تواند اجبار، پاداش، تخصص یا پذیرش باشد.

سؤال 2

تفاوت قدرت و اقتدار چیست؟

پاسخ تشریحی

اقتدار نوعی قدرت است که حق فرمان‌دادن آن از سوی اعضا پذیرفته و مشروع دانسته می‌شود.

سؤال 3

آیا هر اطاعتی نشانهٔ مشروعیت است؟

پاسخ تشریحی

خیر؛ اطاعت ممکن است از ترس، اجبار یا مصلحت موقت باشد. باید دلیل پذیرش فرمان بررسی شود.

سؤال 4

مشروعیت چه اثری بر هزینهٔ اعمال قدرت دارد؟

پاسخ تشریحی

پذیرش حق فرمان‌دادن می‌تواند نیاز به اجبار مداوم را کاهش و همکاری داوطلبانه را بیشتر کند.

سؤال 5

دانش تخصصی چگونه منبع قدرت می‌شود؟

پاسخ تشریحی

دیگران برای تصمیم به مهارت یا اطلاعات فرد وابسته می‌شوند و او توان اثرگذاری پیدا می‌کند.

سؤال 6

تفاوت قدرت رسمی و نفوذ غیررسمی چیست؟

پاسخ تشریحی

قدرت رسمی از مقام و قواعد سازمان می‌آید؛ نفوذ غیررسمی از اعتماد، اعتبار، شبکه یا مهارت شکل می‌گیرد.

سؤال 7

اگر مقام قانونی تصمیمی خارج از حدود نقش خود بگیرد، چه پرسشی مطرح می‌شود؟

پاسخ تشریحی

باید حدود اختیار و مبنای مشروعیت آن تصمیم بررسی شود؛ داشتن مقام به معنای اختیار نامحدود نیست.

سؤال 8

چرا مشروعیت می‌تواند تغییر کند؟

پاسخ تشریحی

عملکرد، عدالت ادراک‌شده، پایبندی به قواعد و تغییر ارزش‌های جمعی می‌توانند پذیرش حق فرمان را تقویت یا تضعیف کنند.

سؤال 9

مقاومت در برابر قدرت همیشه نبود قدرت را نشان می‌دهد؟

پاسخ تشریحی

خیر؛ مقاومت خود رابطهٔ قدرت و منافع یا ارزش‌های متعارض را نشان می‌دهد؛ نتیجه به منابع دو طرف بستگی دارد.

سؤال 10

برای تحلیل یک رابطهٔ قدرت چه عناصر را بنویسیم؟

پاسخ تشریحی

کنشگران، منبع قدرت، ابزار اثرگذاری، حدود اختیار، دلیل اطاعت، میزان مشروعیت و پیامد رابطه.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. قدرت را از اقتدار جدا کردم.
  2. اطاعت را به‌تنهایی مشروعیت ندانستم.
  3. منبع رسمی و غیررسمی قدرت را مشخص کردم.
  4. حدود اختیار و دلیل پذیرش را سنجیدم.
  5. پیامد و امکان مقاومت را وارد تحلیل کردم.