۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال زمین‌شناسی / فرایند سطحی
۱۰ تمرین مسیر رسوب

۱۰ نمونه سؤال هوازدگی و فرسایش؛
هر ذره را از سنگ مادر تا محل رسوب دنبال کن

هوازدگی، فرسایش، حمل و رسوب‌گذاری چهار حلقهٔ جدا هستند. عامل، انرژی و ویژگی ذره را در هر حلقه مشخص کن.

سنگ → ذره → حمل → رسوب

روش اجرای آزمونک

چهار مرحله را با هم مخلوط نکن: تولید ذره، جداشدن، جابه‌جایی و ته‌نشینی. راهنما در هوازدگی تا رسوب‌گذاری آمده است.

۱۰ تمرین فرایندهای سطح زمین

سؤال 1

هوازدگی و فرسایش چه تفاوتی دارند؟

پاسخ تشریحی

هوازدگی سنگ را در محل خرد یا دگرگون می‌کند؛ فرسایش مواد را از محل جدا و آمادهٔ جابه‌جایی می‌کند.

سؤال 2

یخ‌زدن آب در شکاف سنگ نمونهٔ کدام فرایند است؟

پاسخ تشریحی

هوازدگی فیزیکی؛ افزایش حجم هنگام یخ‌زدن می‌تواند شکاف را گسترش دهد.

سؤال 3

حل‌شدن برخی کانی‌ها در آب نمونهٔ چه نوع هوازدگی است؟

پاسخ تشریحی

هوازدگی شیمیایی، زیرا ترکیب یا حالت کانی بر اثر واکنش با آب تغییر می‌کند.

سؤال 4

چرا ریشهٔ گیاه می‌تواند هم اثر فیزیکی و هم شیمیایی داشته باشد؟

پاسخ تشریحی

رشد ریشه شکاف را باز می‌کند و مواد تولیدشده از فعالیت زیستی می‌توانند واکنش‌های شیمیایی را تقویت کنند.

سؤال 5

توان عامل حمل با افزایش سرعت جریان چه تغییری می‌کند؟

پاسخ تشریحی

معمولاً توان جابه‌جایی ذرات درشت‌تر بیشتر می‌شود؛ اندازه و چگالی ذره نیز مؤثر است.

سؤال 6

وقتی سرعت جریان کاهش می‌یابد، کدام ذرات زودتر ته‌نشین می‌شوند؟

پاسخ تشریحی

ذرات درشت‌تر و سنگین‌تر معمولاً زودتر رسوب می‌کنند و ذرات ریزتر دورتر می‌روند.

سؤال 7

گردشدگی زیاد دانه‌ها چه سرنخی می‌دهد؟

پاسخ تشریحی

برخورد و سایش بیشتر در مسیر حمل را پیشنهاد می‌کند؛ جنس دانه و شیوهٔ حمل نیز باید سنجیده شود.

سؤال 8

دانه‌بندی خوب در یک رسوب چه معنایی دارد؟

پاسخ تشریحی

بیشتر دانه‌ها اندازه‌ای نزدیک به هم دارند؛ این ویژگی می‌تواند از جداسازی مؤثر در فرایند حمل و رسوب ناشی شود.

سؤال 9

آیا هر رسوب ریزدانه الزاماً بسیار دور حمل شده است؟

پاسخ تشریحی

خیر؛ انرژی محیط رسوب، منبع، شیوهٔ حمل و موانع محلی نیز اثر دارند و فاصله بدون شواهد دیگر قطعی نیست.

سؤال 10

ترتیب پاسخ برای تحلیل مسیر یک رسوب چیست؟

پاسخ تشریحی

سنگ مادر و نوع هوازدگی را مشخص کن، عامل فرسایش و حمل را بنویس، تغییر انرژی را تحلیل کن و محل و ترتیب رسوب‌گذاری را نتیجه بگیر.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. هوازدگی را از فرسایش جدا کردم.
  2. عامل حمل را نام بردم.
  3. اندازهٔ ذره را به انرژی جریان وصل کردم.
  4. گردشدگی و جورشدگی را یکی ندانستم.
  5. فاصلهٔ حمل را بدون شواهد کافی قطعی نکردم.