۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال فارسی / معنی نثر
هسته، وابسته، رابطه

نمونه سؤال معنی نثر؛
جمله را روان کن، چیزی به آن اضافه نکن

متن‌های این صفحه تألیفی‌اند. برای بازنویسی، ابتدا مرز جمله و فعل‌های اصلی را پیدا کن، ضمیرها را به مرجعشان برگردان و سپس ترتیب فشرده یا کهن را به فارسی امروز تبدیل کن.

نثر→روان

قالب بازنویسی

چهار کنترل

همهٔ فعل‌ها حفظ شده‌اند؟ | مرجع ضمیر روشن است؟ | رابطهٔ علت و شرط باقی مانده؟ | واژه‌ای از خودت به پیام افزوده نشده؟

روش کامل در راهنمای معنی نثر فارسی آمده است.

سؤال ۱؛ ترتیب جمله

متن تألیفی

چون بامداد برآمد، رهرو توشه برگرفت و راه در پیش نهاد.

پاسخ تشریحی

وقتی صبح شد، مسافر وسایل و غذای سفرش را برداشت و حرکت کرد. «راه در پیش نهادن» در این بافت یعنی سفر را آغازکردن.

سؤال ۲؛ مرجع ضمیر

متن تألیفی

استاد نامه را به شاگرد سپرد و از او خواست که آن را بی‌کم‌وکاست برساند.

مرجع «او» و «آن» را مشخص و جمله را روان کن.

پاسخ تشریحی

«او» شاگرد و «آن» نامه است. بازنویسی: استاد نامه را به شاگرد داد و از شاگرد خواست نامه را کامل و بدون تغییر به مقصد برساند.

سؤال ۳؛ واژه در بافت

متن تألیفی

مرد دانا سخنِ شتاب‌زده را آفتِ رأی می‌شمرد.

پاسخ تشریحی

مرد دانا معتقد بود حرف‌زدن عجولانه به داوری و تصمیم درست آسیب می‌زند. «رأی» در این بافت به معنای نظر و داوری است، نه رأی انتخاباتی.

سؤال ۴؛ شرط

متن تألیفی

اگر جوینده از نخستین دشواری بازنایستد، راه راز خویش بر او آشکار کند.

پاسخ تشریحی

اگر کسی که در جست‌وجوی هدف است با نخستین مشکل دست از تلاش نکشد، به‌تدریج راه حل و مسیر برایش روشن می‌شود. رابطهٔ شرط و نتیجه باید حفظ شود.

سؤال ۵؛ علت و نتیجه

متن تألیفی

دفتر خطاهایش نگاه می‌داشت، از آن روی که نمی‌خواست لغزش دیروز را امروز تکرار کند.

پاسخ تشریحی

او اشتباه‌هایش را ثبت می‌کرد، زیرا نمی‌خواست خطای گذشته را دوباره انجام دهد. «از آن روی که» رابطهٔ علت را نشان می‌دهد.

سؤال ۶؛ حذف معنایی

متن تألیفی

یکی به ظاهر کار نگریست و دیگری به فرجام آن؛ این دوراندیش‌تر بود.

پاسخ تشریحی

یک نفر فقط ظاهر کار را دید و نفر دیگر نتیجهٔ نهایی آن را سنجید؛ نفر دوم دوراندیش‌تر بود. «این» به نزدیک‌ترین شخص، یعنی دیگری، اشاره دارد.

سؤال ۷؛ تقابل

متن تألیفی

توانگر بود، لیک از بخشیدن دانشی که داشت دریغ نمی‌کرد.

پاسخ تشریحی

او توانمند یا برخوردار بود، اما دانشی را که داشت از دیگران دریغ نمی‌کرد. «لیک» رابطهٔ تقابل را نگه می‌دارد.

سؤال ۸؛ چند فعل

متن تألیفی

چون خبر بشنید، شتاب نکرد؛ نخست درستی آن آزمود، آنگاه پاسخ گفت.

پاسخ تشریحی

وقتی خبر را شنید، عجله نکرد؛ ابتدا درست‌بودن خبر را بررسی کرد و بعد پاسخ داد. ترتیب زمانی «نخست/آنگاه» بخش اصلی معناست.

سؤال ۹؛ معنی و مفهوم

متن تألیفی

باران اندک بود، اما کشاورز همان قطره‌ها را نیز به تدبیر نگاه داشت.

معنی مستقیم و مفهوم را جدا بنویس.

پاسخ تشریحی

معنی: بارندگی کم بود، ولی کشاورز همان آب اندک را با برنامه حفظ کرد. مفهوم: مدیریت درست منابع محدود اهمیت دارد.

سؤال ۱۰؛ نقد بازنویسی

متن تألیفی

هر که پرسیدن را ننگ شمارد، در نادانی خویش دیرتر بماند.

دانش‌آموز نوشته: «کسی که سؤال کند نادان است.» خطا را اصلاح کن.

پاسخ تشریحی

معنی درست برعکس است: کسی که از پرسیدن شرم کند و آن را عیب بداند، مدت بیشتری در نادانی می‌ماند. جمله ارزش پرسشگری را نشان می‌دهد.

خودتصحیح

  1. فعل‌های اصلی و فرعی را کامل پیدا کردم.
  2. ترتیب کهن را به نثر امروز تبدیل کردم.
  3. مرجع همهٔ ضمیرها را روشن نوشتم.
  4. پیوندهای شرط، علت، زمان و تقابل را حفظ کردم.
  5. معنی مستقیم را از پیام گسترده‌تر جدا کردم.

برای تمرین مکمل، نمونه سؤال معنی و مفهوم شعر را حل کن.