روش اجرای آزمونک
در هر سؤال مشخص کنید دربارهٔ کروموزومهای همتا، کروماتیدهای خواهری، تعداد یاختهها یا فامتنها پرسیده شده است. سپس مرحله و نوع تقسیم را تعیین کنید.
کروموزومهای همتا منشأ متفاوت دارند؛ کروماتیدهای خواهری نسخههای همانندسازیشدهٔ یک کروموزوماند.
۱. تعداد تقسیمها
میتوز و میوز هرکدام چند تقسیم هستهای پیاپی پس از یک همانندسازی دارند؟
پاسخ
میتوز یک تقسیم و میوز دو تقسیم پیاپی دارد؛ همانندسازی DNA پیش از میوز نخست رخ میدهد و میان دو تقسیم تکرار نمیشود.
۲. تعداد یاختههای حاصل
از یک یاختهٔ آغازین، در الگوی معمول چند یاخته پس از میتوز و میوز حاصل میشود؟
پاسخ
میتوز معمولاً دو و میوز چهار یاختهٔ حاصل ایجاد میکند.
۳. جدایش همتاها
در کدام بخش میوز کروموزومهای همتا از هم جدا میشوند؟
پاسخ
در تقسیم نخست میوز، همتاها از هم جدا میشوند؛ کروماتیدهای خواهری در آن مرحله هنوز با هماند.
۴. جدایش کروماتیدها
شباهت مهم میتوز و تقسیم دوم میوز چیست؟
پاسخ
در هر دو، کروماتیدهای خواهری از هم جدا و به قطبهای مخالف هدایت میشوند.
۵. کاهش مجموعهٔ کروموزومی
چرا میوز را کاهشی مینامند؟
پاسخ
در تقسیم نخست، اعضای جفتهای همتا جدا میشوند و تعداد مجموعههای کروموزومی در یاختههای حاصل کاهش مییابد.
۶. تنوع
دو سازوکار مرتبط با میوز که ترکیبهای ژنتیکی تازه میسازند نام ببرید.
پاسخ
آرایش مستقل جفتهای همتا و نوترکیبی ناشی از تبادل بخش میان کروموزومهای همتا میتوانند تنوع ایجاد کنند.
۷. کاربرد میتوز
رشد یک بافت و جایگزینی یاختههای ازبینرفته بیشتر به کدام تقسیم وابسته است؟
پاسخ
میتوز؛ چون یاختههای تازه برای رشد و ترمیم تولید میکند و در حالت معمول مجموعهٔ کروموزومی را حفظ میکند.
۸. تحلیل شکل
در شکلی، جفتهای همتا کنار هم در میانهٔ یاخته قرار گرفتهاند. این نشانه بیشتر با کدام مرحله سازگار است؟
پاسخ
با آرایش جفتهای همتا در تقسیم نخست میوز سازگار است. باید شکل کامل و جهت رشتههای دوک نیز برای حکم نهایی بررسی شود.
۹. خطای شمارش
دانشآموز پس از همانندسازی گفته «تعداد کروموزومها دو برابر شد». خطا را توضیح دهید.
پاسخ
در تعریف شمارش بر اساس سانترومر، هر کروموزوم دو کروماتیدی میشود و مقدار DNA افزایش مییابد، اما تعداد کروموزومها همان لحظه لزوماً دو برابر نامیده نمیشود.
۱۰. مقایسهٔ نتیجه
یک تفاوت در شباهت ژنتیکی محصولات میتوز و میوز بنویسید.
پاسخ
محصولات میتوز در حالت معمول از نظر اطلاعات ژنتیکی به یاختهٔ مادر و یکدیگر شبیهترند؛ محصولات میوز به علت جدایش و نوترکیبی میتوانند ترکیبهای متفاوت داشته باشند.
خودتصحیح
| معیار | کنترل |
|---|---|
| نوع تقسیم | میتوز، میوز یک و میوز دو جدا شدهاند؟ |
| ساختار | همتا و کروماتید خواهری جابهجا نشدهاند؟ |
| شمارش | یاخته، کروموزوم و DNA تفکیک شدهاند؟ |
| نتیجه | تعداد و مجموعهٔ محصولات درست است؟ |
| تنوع | سازوکار و نتیجه به هم وصل شدهاند؟ |
تمرین انتقالی
جدولی سهستونی برای میتوز، میوز یک و میوز دو بسازید و در آن نوع آرایش، ساختار جداشونده و نتیجهٔ هر مرحله را بنویسید.