۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال جغرافیا / جمعیت
مبدأ، مقصد، جریان

نمونه سؤال مهاجرت؛
هر جابه‌جایی را با جهت و زمان نام‌گذاری کن

برای تحلیل مهاجرت، مبدأ و مقصد، مرز جابه‌جایی، مدت یا قصد اقامت و جریان رفت و برگشت را جدا کن. عامل جاذبه یا دافعه را فقط از دادهٔ سناریو نتیجه بگیر.

A→B

کارت تحلیل

پنج دادهٔ لازم

چه کسی؟ | از کجا؟ | به کجا؟ | برای چه مدت یا با چه قصدی؟ | چه عاملی در مبدأ یا مقصد اثر داشته است؟

آموزش کامل در راهنمای تحلیل مهاجرت آمده است.

بخش اول؛ طبقه‌بندی جریان

سؤال ۱

فردی از یک استان به استان دیگر همان کشور برای اقامت بلندمدت جابه‌جا می‌شود. نوع مهاجرت از نظر مرز سیاسی چیست؟

پاسخ تشریحی

مهاجرت داخلی؛ مبدأ و مقصد داخل مرز یک کشورند. مدت بلند به پایداری جریان مربوط است، نه داخلی یا خارجی‌بودن.

سؤال ۲

خانواده‌ای از کشور الف به کشور ب منتقل می‌شود. جریان را نام‌گذاری کن.

پاسخ تشریحی

از دید کشور الف برون‌مهاجرت و از دید کشور ب درون‌مهاجرت است؛ در مقیاس کلی، مهاجرت بین‌المللی رخ داده است.

سؤال ۳

کارگران هر سال برای فصل برداشت به ناحیه‌ای می‌روند و پس از پایان فصل بازمی‌گردند. چه ویژگی زمانی دارد؟

پاسخ تشریحی

فصلی یا دوره‌ای است؛ زمان حرکت با فصل کار پیوند دارد و بازگشت جزئی از الگوی داده‌شده است.

سؤال ۴

دانشجویی هر روز از شهر محل سکونت به شهر نزدیک رفت‌وآمد می‌کند و شب بازمی‌گردد. آیا این سناریو لزوماً مهاجرتِ تغییر محل اقامت است؟

پاسخ تشریحی

خیر. رفت‌وآمد روزانه بدون تغییر محل اقامت را باید از مهاجرت جدا کرد. مقصد فعالیت با مقصد سکونت یکی نیست.

بخش دوم؛ جاذبه و دافعه

سؤال ۵

در متن آمده فرصت شغلی در مقصد بیشتر و دسترسی به شغل در مبدأ کمتر شده است. عامل‌ها را جدا کن.

پاسخ تشریحی

کمبود فرصت شغلی در مبدأ عامل دافعه و فرصت بیشتر در مقصد عامل جاذبه است. هر دو به یک تصمیم مهاجرتی از دو سوی جریان مربوط‌اند.

سؤال ۶

چرا یک عامل را بدون نام‌بردن مکان نمی‌توان همیشه جاذبه یا دافعه دانست؟

پاسخ تشریحی

نقش عامل رابطه‌ای است. یک ویژگی اگر در مقصد فرد را جذب کند جاذبه، و اگر در مبدأ فرد را به خروج سوق دهد دافعه نام می‌گیرد.

سؤال ۷

آیا وجود یک عامل جاذبه برای اثبات علت قطعی مهاجرت همهٔ افراد کافی است؟

پاسخ تشریحی

خیر. افراد ممکن است علت‌ها و محدودیت‌های متفاوت داشته باشند. پاسخ باید به دادهٔ همان فرد یا گروه و شواهد متن محدود بماند.

بخش سوم؛ محاسبهٔ جریان

دادهٔ یک سال فرضی در ناحیهٔ آ

واردشدگان: ۱۲٬۰۰۰ نفر | خارج‌شدگان: ۱۸٬۵۰۰ نفر

سؤال ۸

مهاجرت خالص ناحیه را حساب کن.

پاسخ تشریحی

مهاجرت خالص = واردشدگان − خارج‌شدگان = ۱۲٬۰۰۰−۱۸٬۵۰۰=منفی ۶٬۵۰۰ نفر.

سؤال ۹

علامت منفی چه معنایی دارد؟

پاسخ تشریحی

در دورهٔ داده‌شده، تعداد خارج‌شدگان ۶٬۵۰۰ نفر بیش از واردشدگان بوده است. این عدد به‌تنهایی علت یا همهٔ تغییر جمعیت را نشان نمی‌دهد.

سؤال ۱۰

اگر سال بعد واردشدگان ۳٬۰۰۰ نفر بیشتر و خارج‌شدگان ۲٬۵۰۰ نفر کمتر شوند، خالص جدید چیست؟

پاسخ تشریحی

واردشدگان ۱۵٬۰۰۰ و خارج‌شدگان ۱۶٬۰۰۰ می‌شوند؛ خالص =منفی ۱٬۰۰۰ نفر. تراز هنوز منفی است اما ۵٬۵۰۰ نفر بهبود یافته است.

بخش چهارم؛ نقشه و پیامد

سؤال ۱۱

در نقشه، پهنای پیکان از آ به ب دو برابر پیکان ب به آست. چه نتیجهٔ محدودی مجاز است؟

پاسخ تشریحی

اگر راهنما پهنا را متناسب با حجم جریان بداند، جریان آ به ب بزرگ‌تر است. بدون مقیاس عددی نمی‌توان تعداد دقیق را اعلام کرد.

سؤال ۱۲

برای پیامد مهاجرت، چرا مبدأ و مقصد را باید دو ستون جدا نوشت؟

پاسخ تشریحی

یک جریان می‌تواند ترکیب جمعیت، نیروی کار یا تقاضای خدمات را در دو سوی خود به شکل متفاوت تغییر دهد. پیامد باید با مکان و دادهٔ سناریو جفت شود و خودکار به همهٔ موارد تعمیم نیابد.

خودتصحیح

  • مبدأ و مقصد و مقیاس مرزی را نوشتم.
  • رفت‌وآمد روزانه را خودکار مهاجرت ننامیدم.
  • عامل جاذبه و دافعه را به مکان مربوط وصل کردم.
  • خالص را واردشده منهای خارج‌شده حساب کردم.
  • پیامد مبدأ و مقصد را جدا و محدود به داده نوشتم.

برای ارتباط با ساختار جمعیت، نمونه سؤال هرم سنی را حل کن.