۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال روان‌شناسی / شخصیت
۱۰ تمرین شاهد و تفسیر

۱۰ نمونه سؤال شخصیت؛
یک رفتار را به صفت کلی تبدیل نکن

رفتار نتیجهٔ تعامل فرد و موقعیت است. برای استنباط صفت، شواهد را در زمان‌ها و موقعیت‌های مختلف جمع کن و حالت موقت را از گرایش پایدار جدا نگه دار.

person × situation

روش اجرای آزمونک

رفتار مشاهده‌شده را از صفت استنباط‌شده جدا کن و نقش موقعیت و حالت موقت را بسنج. آموزش در شخصیت، صفت و موقعیت آمده است.

۱۰ تمرین تحلیل رفتار و شخصیت

سؤال 1

فردی فقط پیش از امتحان مضطرب شده است. آیا این شاهد کافی برای صفت اضطراب است؟

پاسخ تشریحی

خیر؛ می‌تواند حالت موقت وابسته به موقعیت باشد. برای صفت باید الگوی نسبتاً پایدار در زمان و موقعیت‌های متعدد دیده شود.

سؤال 2

تفاوت صفت و حالت چیست؟

پاسخ تشریحی

صفت گرایش نسبتاً پایدار است؛ حالت تجربه‌ای موقت و وابسته به شرایط کنونی.

سؤال 3

چرا یک رفتار منفرد برای قضاوت شخصیت کافی نیست؟

پاسخ تشریحی

رفتار از تعامل ویژگی فرد، موقعیت، هدف و شرایط لحظه‌ای شکل می‌گیرد و ممکن است نمایندهٔ الگوی پایدار نباشد.

سؤال 4

فردی در جمع دوستان پرحرف و در جلسهٔ رسمی کم‌حرف است. چه تحلیلی دقیق‌تر است؟

پاسخ تشریحی

تفاوت موقعیت و قواعد آن بر بروز رفتار اثر گذاشته است؛ نباید فوراً یکی از دو رفتار را غیرواقعی دانست.

سؤال 5

ثبات شخصیت به معنای رفتار کاملاً یکسان در همهٔ موقعیت‌هاست؟

پاسخ تشریحی

خیر؛ ثبات یعنی وجود الگوی قابل تشخیص، نه تکرار مکانیکی یک رفتار بدون توجه به موقعیت.

سؤال 6

خودگزارشی شخصیت چه محدودیتی دارد؟

پاسخ تشریحی

پاسخ می‌تواند از خودآگاهی محدود، حافظه، برداشت فرد و تمایل به ارائهٔ تصویر مطلوب اثر بگیرد؛ بهتر است با شواهد دیگر همراه شود.

سؤال 7

مشاهدهٔ رفتار چه مزیت و محدودیتی دارد؟

پاسخ تشریحی

رفتار واقعی در موقعیت را نشان می‌دهد، اما ممکن است به همان موقعیت خاص وابسته باشد و همهٔ جنبه‌های شخصیت را پوشش ندهد.

سؤال 8

برای نتیجه‌گیری قوی‌تر دربارهٔ یک صفت چه شواهدی لازم است؟

پاسخ تشریحی

تکرار رفتار در زمان‌ها و موقعیت‌های مختلف، گزارش منابع گوناگون و ابزار مناسب، استنباط را قوی‌تر می‌کند.

سؤال 9

برچسب «تنبل» چه چیزی را پنهان می‌کند؟

پاسخ تشریحی

هدف، مهارت، فرصت، خستگی، انگیزش و موقعیت را نادیده می‌گیرد و یک رفتار را بی‌دلیل به صفت کلی تبدیل می‌کند.

سؤال 10

در پاسخ موقعیت‌محور شخصیت چه ساختاری بنویسیم؟

پاسخ تشریحی

رفتار مشاهده‌شده، عامل موقعیتی، صفت احتمالی، شواهد موافق و مخالف و نتیجهٔ محدود را به‌ترتیب می‌نویسیم.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. رفتار را با صفت یکی نگرفتم.
  2. حالت موقت و شرایط موقعیت را بررسی کردم.
  3. ثبات را به معنای یکسانی کامل رفتار ندانستم.
  4. از یک شاهد به برچسب کلی نپریدم.
  5. نتیجه را با چند منبع و به‌صورت محدود نوشتم.