۲۰ امتحان نهایی / مهارت روان‌شناسی
الگو · صفت · موقعیت

شخصیت؛
از یک رفتار به برچسب کلی نپر

شخصیت از الگوهای نسبتاً پایدار فکر، احساس و رفتار فهمیده می‌شود. برای تحلیل یک سناریو، رفتارهای تکرارشونده، موقعیت‌ها و شواهد متفاوت را کنار هم بگذار و میان صفت و حالت موقت فرق بگذار.

P

شخصیت را الگو ببین، نه یک رفتار

یک واکنش منفرد می‌تواند حاصل خستگی، فشار یا ویژگی همان موقعیت باشد. برای نسبت‌دادن ویژگی شخصیتی باید تداوم نسبی و تکرار الگو در موقعیت‌های مرتبط را بررسی کرد.

صفت و حالت را جدا کن

صفت به گرایش نسبتاً پایدار اشاره می‌کند و حالت تجربه‌ای گذرا در زمان مشخص است. اضطراب در یک آزمون الزاماً نشان‌دهندهٔ ویژگی پایدار فرد در همهٔ موقعیت‌ها نیست.

نقشهٔ تحلیل رفتار

رفتار مشاهده‌شده ← زمان و موقعیت ← تکرار و ثبات ← صفت یا حالت ← عوامل فردی و محیطی ← نتیجهٔ محدود

ثبات را مطلق معنا نکن

نسبتاً پایداربودن یعنی الگویی قابل تشخیص وجود دارد، اما رفتار در همهٔ شرایط عیناً تکرار نمی‌شود. شدت و شکل بروز یک صفت می‌تواند با موقعیت تغییر کند.

موقعیت را وارد توضیح کن

قاعده، حضور دیگران، پاداش، تهدید یا نقش اجتماعی می‌تواند رفتار را تغییر دهد. پاسخ کامل سهم ویژگی فرد و نشانه‌های موقعیت را جدا می‌کند و سپس تعامل آن‌ها را توضیح می‌دهد.

صفت را پیوستاری ببین

افراد معمولاً در شدت یک ویژگی تفاوت دارند و الزاماً در دو گروه کاملاً جدا قرار نمی‌گیرند. واژه‌های «کمتر»، «بیشتر» و «در این زمینه» از برچسب‌های مطلق دقیق‌ترند.

گزارش شخصی را تنها شاهد ندان

پرسش‌نامه، مشاهده و گزارش دیگران هرکدام بخشی از رفتار را نشان می‌دهند و خطاهای خاص خود را دارند. کیفیت نتیجه به تعریف روشن، چند شاهد و شرایط سنجش وابسته است.

همبستگی را علت شخصیت ننام

اگر یک صفت با رفتاری همراه است، هنوز معلوم نیست آن صفت تنها علت رفتار باشد. تجربه، یادگیری و موقعیت‌های مشترک می‌توانند توضیح‌های دیگری بسازند.

توصیف را از داوری ارزشی جدا کن

نام‌گذاری یک گرایش برای توصیف الگوست و نباید به تحقیر یا ارزش‌گذاری کلی دربارهٔ فرد تبدیل شود. رفتار مشخص را نقد کن، نه تمام هویت شخص را.

سناریو را با شواهد موافق و مخالف بسنج

یک رفتار سازگار با صفت و یک رفتار ناسازگار را پیدا کن؛ سپس ببین تفاوت موقعیت آن‌ها را توضیح می‌دهد یا نه. این کار نتیجه را دقیق و مشروط می‌کند.

پاسخ را با دامنهٔ معتبر ببند

ویژگی احتمالی را نام ببر، دو شاهد بیاور، نقش موقعیت را توضیح بده و نتیجه را به همان داده‌ها محدود کن. برای تحلیل سناریو از تحلیل موقعیت روان‌شناسی و برای پژوهش از روش تحقیق روان‌شناسی کمک بگیر.