فرمول یکخطی
قدیمی ← مزاحم یادآوری جدید = پیشگستر | جدید ← مزاحم یادآوری قدیمی = پسگستر
آموزش کامل در راهنمای تداخل پیشگستر و پسگستر قرار دارد.
بخش اول؛ تشخیص جهت
سؤال ۱
آرمان پس از تغییر رمز، هنگام ورود همچنان رمز قدیمی را تایپ میکند و رمز جدید را به یاد نمیآورد. نوع تداخل چیست؟
پاسخ تشریحی
رمز قدیمی مزاحم بازیابی رمز جدید شده است؛ پس تداخل پیشگستر است.
سؤال ۲
پس از حفظ شمارهٔ تازه، دانشآموز هنگام یادآوری شمارهٔ قبلی، رقمهای شمارهٔ تازه را میگوید.
پاسخ تشریحی
اطلاعات جدید مزاحم اطلاعات قدیمی شده است؛ پس تداخل پسگستر رخ داده است.
سؤال ۳
فردی ابتدا فهرست الف و سپس فهرست ب را میآموزد. در آزمون فهرست ب، واژههای الف را پاسخ میدهد. تحلیل کن.
پاسخ تشریحی
هدف، فهرست جدید ب است و فهرست قدیمی الف مزاحمت ایجاد میکند؛ بنابراین پیشگستر است.
سؤال ۴
در همان ترتیب، هنگام آزمون فهرست الف، واژههای ب وارد پاسخ میشوند.
پاسخ تشریحی
هدف، فهرست قدیمی الف است و فهرست جدید ب مزاحم آن شده؛ بنابراین پسگستر است.
بخش دوم؛ زبان و مهارت
سؤال ۵
دانشآموز پس از یادگیری واژههای تازهٔ یک زبان، در آزمون واژههای جلسهٔ قبل شکلهای تازه را جایگزین میکند.
پاسخ تشریحی
واژههای تازه مزاحم بازیابی واژههای قبلی شدهاند؛ جهت از جدید به قدیم است و تداخل پسگستر نام دارد.
سؤال ۶
قواعد نرمافزار قدیمی باعث میشود کاربر فرمانهای نرمافزار تازه را اشتباه اجرا کند.
پاسخ تشریحی
یادگیری قدیمی مزاحم اجرای یادگیری جدید است؛ پس نمونهٔ پیشگستر است.
سؤال ۷
آیا شباهت دو مجموعه برای تعریف تداخل کافی است؟
پاسخ تشریحی
خیر. شباهت میتواند احتمال مزاحمت را بیشتر کند، اما باید شواهدی وجود داشته باشد که یک یادگیری در بازیابی دیگری اختلال ایجاد کرده است.
بخش سوم؛ دادهٔ ناکافی و خطاهای نزدیک
سؤال ۸
فردی مطلبی را فراموش کرده، اما هیچ اطلاعاتی دربارهٔ یادگیری قبل و بعد نداریم. آیا نوع تداخل مشخص است؟
پاسخ تشریحی
خیر. فراموشی بهتنهایی جهت تداخل را نشان نمیدهد. باید دو مجموعه، ترتیب یادگیری و هدف بازیابی مشخص باشند.
سؤال ۹
دانشآموز هنگام مطالعه اصلاً به واژهها توجه نکرده و بعد آنها را به یاد نمیآورد. آیا این مثال الزاماً تداخل است؟
پاسخ تشریحی
خیر. ممکن است مشکل در رمزگردانی اولیه باشد. تداخل زمانی مطرح میشود که اطلاعات یادگرفتهشدهٔ دیگری با بازیابی هدف رقابت کند.
سؤال ۱۰
دانشآموز میگوید «پیشگستر یعنی مطلب جدید به سمت جلو میرود». روش درست نامگذاری چیست؟
پاسخ تشریحی
نام را با جهتِ مزاحمت حفظ میکنیم: در پیشگستر، اثر اطلاعات پیشین به یادگیری یا بازیابی جدید گسترش مییابد؛ قدیمی مزاحم جدید است.
بخش چهارم؛ طراحی و راهکار
سؤال ۱۱
برای آزمودن اثر یادگیری جدید بر یادآوری قدیمی، گروه آزمایش و مقایسه را چگونه میسازی؟
پاسخ تشریحی
هر دو گروه فهرست الف را میآموزند؛ گروه آزمایش سپس فهرست ب و گروه مقایسه فعالیتی بدون فهرست مشابه انجام میدهد. بعد یادآوری الف در دو گروه مقایسه میشود. ضعف بیشتر گروه آزمایش میتواند شاهدی برای تداخل پسگستر باشد، با حفظ شرایط دیگر.
سؤال ۱۲
برای کاهش تداخل دو فهرست مشابه، دو راهکار مرتبط پیشنهاد کن.
پاسخ تشریحی
میتوان میان مطالعهٔ دو فهرست فاصله گذاشت و برای هرکدام سرنخ یا زمینهٔ متمایز ساخت. این راهکارها شباهت بازیابی و رقابت مستقیم دو مجموعه را کاهش میدهند.
کارت خودتصحیح
- اطلاعات قدیمی و جدید را نامگذاری کردم.
- هدف آزمون یا یادآوری را مشخص کردم.
- پرسیدم کدام مجموعه وارد پاسخ یا مانع بازیابی شد.
- جهت را به «قدیم مزاحم جدید» یا «جدید مزاحم قدیم» تبدیل کردم.
- فراموشی ساده یا ضعف رمزگردانی را خودکار تداخل ننامیدم.
برای جایگاه تداخل میان علتهای فراموشی، نمونه سؤال حافظه و فراموشی را حل کن.