روش اجرای آزمونک
هر جمله را با دو سؤال کنترل کن: «چیست؟» یا «آیا هست؟». پاسخهای این دو را در هم ادغام نکن. آموزش پایه در راهنمای وجود و ماهیت آمده است.
۱۰ تمرین تشریحی
سؤال 1
پرسش «انسان چیست؟» درباره وجود است یا ماهیت؟
پاسخ تشریحی
درباره ماهیت است؛ از چیستی و تعریف مفهوم انسان میپرسد، نه از تحقق آن.
سؤال 2
پرسش «آیا موجودی با این ویژگیها در جهان تحقق دارد؟» به کدام حوزه مربوط است؟
پاسخ تشریحی
به وجود یا تحقق مربوط است؛ سؤال از «هست یا نیست» میپرسد.
سؤال 3
چرا دانستن تعریف یک چیز، وجود خارجی آن را ثابت نمیکند؟
پاسخ تشریحی
تعریف ویژگیهای مفهوم را روشن میکند، اما برای اثبات تحقق به دلیل جداگانه نیاز است.
سؤال 4
داستانی موجودی خیالی را با جزئیات تعریف میکند. چه چیزی معلوم و چه چیزی نامعلوم است؟
پاسخ تشریحی
ماهیت یا تصور آن در متن روشن است، اما وجود خارجی آن از تعریف داستانی نتیجه نمیشود.
سؤال 5
دو شیء میتوانند در وجود متفاوت اما در ماهیت مشترک باشند؟
پاسخ تشریحی
بله؛ دو فرد میتوانند دو وجود متمایز داشته باشند و زیر یک چیستی یا نوع مشترک قرار گیرند.
سؤال 6
عبارت «مثلث شکلی سهضلع است» چه کاری انجام میدهد؟
پاسخ تشریحی
ماهیت یا تعریف مثلث را بیان میکند و به خودی خود نمیگوید مثلث مشخصی اکنون در خارج وجود دارد.
سؤال 7
عبارت «این مثلث روی کاغذ است» چه چیزی به تعریف میافزاید؟
پاسخ تشریحی
به تحقق یک مصداق معین اشاره میکند؛ یعنی از وجود این مورد خبر میدهد.
سؤال 8
چرا نباید از امکان تصور دقیق، وجود نتیجه گرفت؟
پاسخ تشریحی
قابل تصور بودن با تحقق خارجی یکی نیست؛ گذار از مفهوم به وجود نیازمند مقدمه یا شاهد دیگری است.
سؤال 9
برای مقایسه دو گزاره وجودی و ماهوی چه قالبی مناسب است؟
پاسخ تشریحی
در اولی پاسخ «هست/نیست» و دلیل تحقق را میجوییم؛ در دومی پاسخ «چیست» و ویژگیهای تعریفکننده را.
سؤال 10
الگوی کامل تحلیل یک سؤال وجود و ماهیت چیست؟
پاسخ تشریحی
فعل و پرسش اصلی را پیدا کن، تعیین کن از چیستی یا هستی میپرسد، مفهوم و مصداق را جدا و دلیل مناسب همان سطح را بنویس.
چکلیست خودتصحیح
- چیستی را از هستی جدا کردم.
- تعریف را دلیل وجود ندانستم.
- مفهوم و مصداق را تفکیک کردم.
- برای هر سطح دلیل مناسب نوشتم.
- نتیجه را از داده سؤال فراتر نبردم.