نمودار پراکندگی؛
اول جهت ابر نقاط را ببین، بعد دربارهٔ شدت حرف بزن

دو متغیر و واحدشان را نام ببر

محور افقی و عمودی را کامل بخوان و بگو هر نقطه چه زوجی را نمایش می‌دهد. جابه‌جایی محور‌ها جهت همبستگی را عوض نمی‌کند، اما جملهٔ تفسیر باید نام متغیرها را درست به کار ببرد.

دامنهٔ داده را مشخص کن

کمینه و بیشینهٔ تقریبی هر متغیر و گروه مورد مطالعه را ثبت کن. نتیجه را به بیرون از این دامنه یا جمعیتی که بررسی نشده تعمیم نده.

جهت را از حرکت کلی نقاط بخوان

اگر با افزایش یک متغیر، دیگری عموماً افزایش می‌یابد رابطهٔ مثبت و اگر کاهش می‌یابد رابطهٔ منفی مطرح است. نبود روند روشن را نیز به‌عنوان نتیجهٔ ممکن بپذیر.

شدت را با نزدیکی به الگو بسنج

هرچه نقاط منظم‌تر پیرامون یک روند قرار گیرند، رابطهٔ خطی روشن‌تر است. شیب زیاد الزاماً همبستگی قوی‌تر نیست؛ شیب و میزان پراکندگی دو ویژگی متفاوت‌اند.

نقطهٔ پرت را حذف خودکار نکن

نقطه‌ای دور از الگو را مشخص کن و اثرش بر برداشت کلی را توضیح بده. فقط با دلیل مربوط به روش یا داده می‌توان آن را کنار گذاشت.

خوشه‌ها را به‌عنوان سرنخ ببین

اگر نقاط چند گروه جدا می‌سازند، ممکن است متغیر دیگری گروه‌ها را تفکیک کرده باشد. از خود نمودار علت قطعی نساز و نیاز به اطلاعات بیشتر را ذکر کن.

همبستگی را علیت ننام

همراهی دو متغیر نشان می‌دهد آن‌ها در داده‌ها با هم تغییر کرده‌اند، اما جهت علت یا وجود عامل سوم را ثابت نمی‌کند. جملهٔ نتیجه را بدون «سبب شد» بنویس مگر طرح پژوهش شواهد دیگری بدهد.

پیش‌بینی را داخل دامنه نگه دار

اگر خط روند برای برآورد استفاده می‌شود، مقدار موردنظر را با محدودهٔ داده‌ها مقایسه کن. برون‌یابی دور از نقاط مشاهده‌شده عدم‌قطعیت بیشتری دارد.

مقایسهٔ دو نمودار را معیارمحور انجام بده

جهت، شدت، دامنه، تعداد نقاط و نقاط پرت را برای هر دو نمودار در جدول بنویس. مقیاس متفاوت محور می‌تواند ظاهر پراکندگی را تغییر دهد.

نتیجه را با سه جزء کامل کن

جهت رابطه، شدت تقریبی و محدودیت را بنویس. برای روش کلی به تحلیل داده آماری و برای طراحی داده به جامعه و نمونه‌گیری برو.