۲۰ امتحان نهایی / سلامت و بهداشت
عامل، مسیر، اقدام

عامل خطر و پیشگیری؛
اقدام را به حلقهٔ درست زنجیره وصل کن

در سؤال بیماری‌های غیرواگیر، باید عامل خطر را از نشانه یا پیامد جدا کنی، قابلیت اصلاح آن را بسنجی و اقدامی انتخاب کنی که همان مسیر اثر را هدف بگیرد.

+

مسئلهٔ اصلی موقعیت را در یک جمله بنویس

فرد یا گروه، رفتار یا شرایط مهم و پیامد مورد نگرانی را مشخص کن. جزئیات فرعی را کنار بگذار و صورت مسئله را طوری بازنویسی کن که رابطهٔ عامل و پیامد دیده شود.

عامل خطر را از بیماری و نشانه جدا کن

عامل خطر احتمال یا زمینهٔ بروز پیامد را تغییر می‌دهد؛ خود بیماری یا علامت آن نیست. هر عبارت موقعیت را در یکی از ستون‌های «عامل»، «نشانه» یا «پیامد» قرار بده.

زنجیرهٔ پاسخ

عامل خطر ← مسیر اثر ← پیامد محتمل ← اقدام هدفمند ← نتیجهٔ مورد انتظار

قابل اصلاح و غیرقابل اصلاح را تفکیک کن

ببین کدام عامل با رفتار، محیط یا اقدام قابل تغییر است و کدام ویژگی در اختیار فرد نیست. هدف این تفکیک انتخاب نقطهٔ مداخله است، نه سرزنش یا نادیده‌گرفتن عوامل دیگر.

عامل محافظ را با حذف خطر یکی ندان

گاهی پاسخ، کاهش یک عامل زیان‌آور است و گاهی تقویت رفتاری که اثر محافظ دارد. جهت اثر و سازوکار هرکدام را جدا توضیح بده و از واژه‌های کلی مانند «بهتر زندگی کند» دوری کن.

اقدام را مشخص و قابل اجرا بنویس

کنشگر، رفتار، موقعیت و هدف اقدام را روشن کن. پیشنهاد باید مستقیماً به عامل شناسایی‌شده مربوط باشد. فهرست توصیه‌های نامرتبط، دلیل پاسخ را ضعیف می‌کند.

سطح پیشگیری را از زمان و هدف تشخیص بده

بپرس اقدام پیش از بروز مشکل، در مرحلهٔ شناسایی زودهنگام یا پس از ایجاد پیامد انجام می‌شود و هدفش چیست. نام سطح را پس از تحلیل زمان و کارکرد بنویس.

چندعامل‌بودن را در نتیجه حفظ کن

وجود یک عامل به معنی قطعیت پیامد نیست و حذف یک عامل نیز همهٔ عوامل را از بین نمی‌برد. پاسخ را با واژه‌هایی متناسب با رابطهٔ احتمالی و دادهٔ سؤال محدود کن.

قالب پاسخ موقعیتی

شاهد موقعیت، نام عامل، قابلیت اصلاح، مسیر اثر و اقدام متناسب را به ترتیب بنویس. برای سازمان‌دادن «عامل، پیامد و اقدام» از راهنمای تحلیل موقعیت سلامت و برای داده‌های غذایی از تحلیل برچسب غذایی کمک بگیر.