۲۰ امتحان نهایی / مهارت شیمی
واکنش، مول، نسبت

استوکیومتری؛
از داده تا خواسته یک پل مولی بساز

در استوکیومتری، ضرایب واکنش نسبت میان مقدار مواد را می‌سازند. داده را به مول برسان، از پل نسبت مولی عبور کن و در پایان به واحد خواسته برگرد.

خواسته و داده را با واحدشان بنویس

نام مادهٔ داده‌شده، مقدار و واحد آن را جدا ثبت کن و همین کار را برای مادهٔ خواسته‌شده انجام بده. اگر چند داده وجود دارد، هنوز تصمیم نگیر کدام‌یک مسیر را تعیین می‌کند؛ ابتدا واکنش و محدودیت‌ها را کامل ببین.

معادلهٔ واکنش را پیش از نسبت موازنه کن

ضرایب موازنه‌شده زبان نسبت مولی‌اند. تعداد اتم‌های هر عنصر را در دو طرف بشمار و ضرایب را تا کوچک‌ترین نسبت صحیح کنترل کن. تغییر زیروند فرمول برای موازنه، هویت ماده را عوض می‌کند و مجاز نیست.

پل استوکیومتری همیشه از مول می‌گذرد

داده ← مول مادهٔ داده‌شده ← نسبت ضرایب واکنش ← مول مادهٔ خواسته‌شده ← واحد نهایی

داده را با رابطهٔ مناسب به مول تبدیل کن

نوع داده تعیین می‌کند از جرم مولی، تعداد ذره یا رابطهٔ مناسب دیگری استفاده شود. رابطه را با واحد کامل بنویس و حذف واحدها را روی کاغذ نشان بده. عدد تنها زمانی آمادهٔ نسبت مولی است که مقدار ماده را برحسب مول بیان کند.

نسبت مولی را جهت‌دار بنویس

ضریب مادهٔ خواسته‌شده را در صورت و ضریب مادهٔ داده‌شده را در مخرج قرار بده تا واحد مولِ مادهٔ اولیه حذف شود. نام مواد را کنار مول بنویس؛ حذف واژهٔ ماده ممکن است نسبت را وارونه کند.

در چند واکنش، مسیر را قطعه‌قطعه کن

اگر محصول یک مرحله، واکنش‌دهندهٔ مرحلهٔ بعد است، هر واکنش را جدا موازنه و نسبت میان مراحل را روشن کن. نتیجهٔ میانی را همراه با ماده و واحد به مرحلهٔ بعد منتقل کن و از ساخت یک کسر بسیار بلند و مبهم پرهیز کن.

مادهٔ محدودکننده را با محصول قابل تولید پیدا کن

برای هر واکنش‌دهنده مسیر مولی تا یک محصول مشترک را طی کن. ماده‌ای که مقدار کمتری از همان محصول می‌سازد، مسیر واکنش را محدود می‌کند. فقط مقایسهٔ جرم یا تعداد مول اولیه، بدون توجه به ضرایب، کافی نیست.

درصد و خلوص را در جای درست وارد کن

مشخص کن درصد داده‌شده مقدار مؤثرِ مادهٔ اولیه را تغییر می‌دهد یا نتیجهٔ واقعیِ محصول را. عبارت کلامی سؤال را به یک رابطهٔ روشن تبدیل کن و درصد را کورکورانه در ابتدا یا انتهای همهٔ مسئله‌ها ضرب نکن.

جواب را با سه کنترل ببند

واحد نهایی باید همان واحد خواسته باشد، مرتبهٔ عدد با داده‌ها سازگار بماند و مادهٔ محدودکننده درست انتخاب شده باشد. مراحل محاسبه را از اولین تبدیل مرور کن. برای کنترل موازنه از راهنمای موازنه واکنش استفاده کن.