۲۰ امتحان نهایی / مهارت زیست
آسیب، پلاکت، شبکه

انعقاد خون؛
رویدادها را به ترتیب زمانی بچین

برای پاسخ تشریحی، آسیب دیوارهٔ رگ را نقطهٔ آغاز بگیر و نقش تنگ‌شدن رگ، پلاکت‌ها و شبکهٔ پروتئینی را در ردیف‌های جدا بنویس. هر مرحله باید زمینهٔ مرحلهٔ بعد را توضیح دهد.

×

بندآمدن خونریزی را یک رویداد واحد ندان

پاسخ بدن مجموعه‌ای از تغییرهای رگی، فعالیت سلولی و واکنش‌های مولکولی است. اگر سؤال «مراحل» می‌خواهد، نام‌بردن فقط از لخته کافی نیست؛ ترتیب و نقش هر بخش را نیز بنویس.

خط زمانی

آسیب رگ ← پاسخ موضعی ← تجمع پلاکت ← تشکیل شبکهٔ پایدارکننده ← محدودشدن خونریزی

آسیب دیواره را محرک آغازین بگیر

با آسیب رگ، سطح و پیام‌های موضعی تغییر می‌کنند و فرایندهای بعدی فعال می‌شوند. در سؤال علت و معلولی، «آسیب» را به اتصال یا فعال‌شدن اجزای مربوط پیوند بده.

پلاکت را با گلبول قرمز یکی نگیر

پلاکت‌ها اجزای خونی با نقش ویژه در بندآمدن خونریزی‌اند. گلبول قرمز عمدتاً در انتقال گازها مطرح است. اگر شکل اجزای خون را نشان می‌دهد، اندازه، تعداد نسبی و نقش را با برچسب سؤال تطبیق بده.

تجمع پلاکتی را یک سد اولیه ببین

پلاکت‌ها در محل آسیب می‌چسبند و با فعال‌شدن، تجمع را تقویت می‌کنند. این مرحله را از شبکهٔ پروتئینی پایدارکنندهٔ لخته جدا نگه دار، هرچند دو فرایند در پاسخ بدن به هم مرتبط‌اند.

زنجیرهٔ انعقاد را تقویت مرحله‌ای توصیف کن

در مدل آموزشی، مجموعه‌ای از عامل‌ها به‌ترتیب فعال می‌شوند تا پیش‌ساز محلول به رشته‌های نامحلول شبکه‌ساز تبدیل شود. جزئیات نام عامل‌ها را فقط در سطح شکل و متن کتاب وارد کن.

فیبرین را به شبکهٔ لخته پیوند بده

رشته‌های فیبرین شبکه‌ای می‌سازند که اجزای خونی را در محل نگه می‌دارد و لخته را پایدارتر می‌کند. فیبرین را سلول یا خود پلاکت معرفی نکن؛ نقش ساختاری آن را در جمله بیاور.

نمونهٔ پاسخ زنجیره‌ای

«آسیب دیواره باعث فعال‌شدن پاسخ‌های موضعی و پلاکت‌ها می‌شود؛ تجمع پلاکت سد اولیه می‌سازد و فرایند انعقاد به تشکیل رشته‌های فیبرین می‌انجامد؛ شبکهٔ فیبرین اجزای خونی را نگه می‌دارد و لخته را پایدار می‌کند.»

لخته و سرم را از روی ترکیب مقایسه کن

اگر سؤال دربارهٔ مایع باقی‌مانده پس از انعقاد است، مشخص کن کدام اجزا در تشکیل لخته مصرف یا جدا شده‌اند. پلاسما و سرم را بدون توجه به عامل‌های انعقادی یکسان تعریف نکن.

کنترل فرایند را دوطرفه ببین

بدن باید در محل آسیب لخته بسازد و هم‌زمان گسترش نامتناسب فرایند را محدود کند. در سؤال‌های تغییر یک عامل، اثر مستقیم بر تشکیل شبکه و سپس پیامد بر خونریزی یا جریان را زنجیره‌ای بنویس.

پاسخ شکل‌محور را با مکان کامل کن

برای هر برچسب شکل بنویس «کجا»، «چه جزء» و «چه نقش». برای اجزای خون و مسیر رگ از گردش خون و برای سازوکار دفاعی از ایمنی بدن کمک بگیر.