۲۰ امتحان نهایی / مهارت فارسی
ظاهر · مقصود · قرینه

کنایه و مجاز؛
معنای مستقیم را بنویس، سپس ببین متن چه می‌خواهد

برای تشخیص کنایه و مجاز، نخست عبارت را با معنای معمول واژه‌ها بخوان. سپس معنای مقصود در بافت را پیدا کن و توضیح بده چه رابطه یا قرینه‌ای خواننده را از ظاهر به آن معنا می‌رساند.

دو لایهٔ معنا را جدا کن

در ستون اول معنای ظاهری عبارت و در ستون دوم مقصود آن در جمله را بنویس. اگر دو ستون دقیقاً یک چیز می‌گویند، هنوز کاربرد غیرمستقیم را نشان نداده‌ای.

بافت را پیش و پس از عبارت بخوان

فاعل، فعل، موضوع بند و نتیجهٔ جمله را مشخص کن. یک عبارت ثابت ممکن است بدون بافت چند برداشت داشته باشد. معنایی را انتخاب کن که با کل پیام سازگار است.

کارت تحلیل معنای غیرمستقیم

عبارت | معنای ظاهری | معنای مقصود | رابطه | قرینه یا شاهد بافت | نام آرایه

برای کنایه، مقصود را روشن و کوتاه بنویس

عبارت کنایی را به یک ویژگی، رفتار یا وضعیت مستقیم تبدیل کن. بازگویی همان تصویر با واژه‌های مترادف معنی کنایه را آشکار نمی‌کند. پاسخ باید بگوید گوینده واقعاً چه منظوری دارد.

امکان معنای ظاهری را بررسی کن

معنای ظاهری را از نظر زبان و موقعیت بسنج و سپس ببین متن خواننده را به معنای دیگری هدایت می‌کند یا نه. این بررسی بخشی از استدلال است، نه یک حکم حفظی برای همهٔ عبارت‌ها.

برای مجاز، واژهٔ محوری را پیدا کن

مشخص کن کدام واژه در معنای مستقیم خود به کار نرفته است. سپس معنای مورد نظر را بنویس و رابطهٔ میان این دو را از بافت توضیح بده. نام‌بردن رابطه بدون تعیین دو سوی آن پاسخ را مبهم می‌کند.

قرینه را به‌عنوان شاهد نشان بده

فعل، صفت، موقعیت یا واژه‌ای در اطراف می‌تواند خواندن مستقیم را نامتناسب و معنای مقصود را تقویت کند. همان بخش را کوتاه نقل یا مشخص کن و بگو چه چیزی را روشن می‌کند.

کل عبارت و یک واژه را مخلوط نکن

گاهی معنای غیرمستقیم از یک ترکیب یا جملهٔ کامل ساخته می‌شود و گاهی کاربرد یک واژه محور تحلیل است. ابتدا واحد مورد بررسی را تعیین کن؛ بعد نام آرایه را انتخاب کن.

با استعاره مرز معنایی بساز

اگر رابطهٔ اصلی بر همانندی و تصویر جانشین بنا شده، مسیر تحلیل با استعاره نزدیک می‌شود. اگر رابطهٔ دیگری میان معنای مستقیم و مقصود برقرار است، همان رابطه را توضیح بده. برای مقایسه از راهنمای تشبیه و استعاره استفاده کن.

پاسخ «با دلیل» را سه‌تکه بنویس

عبارت یا واژهٔ محوری، معنای مقصود و شاهد یا رابطه را جدا ثبت کن. جملهٔ بلند و مبهم نساز. مصحح باید بتواند مسیر رسیدن از متن به نتیجه را دنبال کند.

معنا را در جمله جایگزین کن

معنای مستقیم‌شده را به جای عبارت اصلی بگذار و کل جمله را دوباره بخوان. اگر پیام منسجم ماند، تفسیر اولیه پشتوانه دارد. برای بازنویسی از روش معنی نثر و برای تحلیل کلی از راهنمای آرایه‌ها کمک بگیر.