تشبیه و استعاره؛
پیش از نام آرایه، رابطهٔ تصویر را بازسازی کن

معنای سادهٔ عبارت را بنویس

پیش از نام‌گذاری آرایه، جمله یا مصراع را به زبان مستقیم بازنویسی کن. مشخص کن چه کسی یا چه چیزی دربارهٔ چه موضوعی سخن می‌گوید. این مرحله تصویر ادبی را از پیام اصلی جدا می‌کند.

دو سوی همانندی را پیدا کن

بپرس کدام مفهوم به کدام مفهوم دیگر شبیه شده است. هر دو را دقیق از متن یا بافت استخراج کن. شباهت میان دو واژهٔ هم‌معنا یا دو عضو یک فهرست، به‌تنهایی تشبیه نمی‌سازد.

ویژگی مشترک را به جمله تبدیل کن

تنها نوشتن نام دو طرف کافی نیست. جمله‌ای بساز: «این مفهوم از جهتِ ... به آن مفهوم شبیه شده است.» ویژگی باید با هر دو طرف سازگار و در بافت قابل دفاع باشد.

نبودن ادات را نبودن تشبیه ندان

ادات یک نشانهٔ مفید است، اما ممکن است رابطهٔ همانندی بدون آن نیز ساخته شود. دو طرف و ویژگی مشترک را بررسی کن و سپس دربارهٔ ساختار آرایه تصمیم بگیر.

در ترکیب‌های فشرده، هسته‌ها را جدا کن

اگر دو اسم به‌صورت ترکیب کنار هم آمده‌اند، رابطهٔ دستوری و معنایی را بررسی کن. هر ترکیب اسمی تشبیهی نیست. باید بتوانی دو سوی همانندی و ویژگی رابط را بازسازی کنی.

برای استعاره، تصویر کامل را بازسازی کن

وقتی یکی از دو سوی رابطه آشکار نیست، از نشانه‌ها و ویژگی‌های متن برای یافتن جزء پنهان استفاده کن. بازسازی باید با فعل، صفت و فضای عبارت هماهنگ باشد؛ هر حذف زبانی استعاره نیست.

رفتار انسانی را با فاعل بسنج

اگر کاری انسانی به پدیده یا شیئی نسبت داده شده، فاعل و فعل را مشخص کن و تصویر پنهان را توضیح بده. فقط نوشتن نام یک برچسب بدون نشان دادن این رابطه، دلیل تشخیص را کامل نمی‌کند.

آرایه‌های نزدیک را با شاهد جدا کن

ببین رابطه بر همانندی بنا شده یا واژه با معنای دیگری در بافت به کار رفته است. سپس شاهد خود را از اجزای تصویر، قرینه یا ویژگی مشترک بنویس. برای مسیر عمومی‌تر از راهنمای آرایه‌های ادبی کمک بگیر.

پاسخ را متناسب با فعل سؤال بنویس

اگر فقط نام آرایه خواسته شده، پاسخ کوتاه و دقیق بده. اگر «با ذکر ارکان» یا «با دلیل» آمده، اجزای لازم و شاهد را جدا ثبت کن. شکل پاسخ را از دستور سؤال بگیر.

با حذف نام آرایه، استدلال را بیازما

اگر توضیحت بدون واژهٔ «تشبیه» یا «استعاره» هنوز رابطهٔ متن را روشن می‌کند، دلیل مناسبی ساخته‌ای. برای فهم پیام بیت از روش معنی شعر و برای مفهوم کلی از قلمرو فکری استفاده کن.