واحد تحلیل را مشخص کن
ببین سؤال دربارهٔ یک رفتار فردی، ارتباط چند کنشگر یا الگویی گستردهتر است. اگر سطح تحلیل را عوض کنی، ممکن است ویژگی یک فرد را به کل جامعه نسبت بدهی.
کنشگر و رفتار را جدا بنویس
مشخص کن چه فرد یا گروهی چه کاری انجام میدهد. سپس شرایط و زمان رفتار را ثبت کن. توصیف روشنِ رویداد پایهٔ تفسیر معنا و پیامد است.
کنشگر | رفتار | معنا یا هدف | دیگریِ مرتبط | موقعیت | پیامد قصدشده | پیامد ناخواسته
معنا را از شاهد سناریو استخراج کن
گفتوگو، هدف اعلامشده، انتخاب یا واکنش کنشگر میتواند معنای عمل را نشان دهد. نیت پنهان را بدون شاهد قطعی اعلام نکن؛ برداشت خود را به بخش مشخصی از متن وصل کن.
حضور دیگران را فقط فیزیکی نبین
ممکن است کنشگر رفتار خود را با انتظار، قاعده یا واکنش احتمالی دیگران تنظیم کند، حتی اگر آنها در صحنه حضور مستقیم نداشته باشند. نوع این توجه را از موقعیت توضیح بده.
رفتار مشابه را با معنای متفاوت مقایسه کن
دو نفر میتوانند عمل ظاهراً یکسانی انجام دهند اما هدف و زمینهٔ متفاوتی داشته باشند. مقایسه را در ستونهای رفتار، معنا، مخاطب و پیامد بنویس تا تفاوت روشن شود.
پیامد قصدشده و ناخواسته را جدا کن
آنچه کنشگر دنبال میکند با همهٔ نتایج واقعی عمل یکی نیست. هر پیامد را به زنجیرهای از کنشها و شرایط متصل کن و از یک نتیجه، هدف اولیه را حدس نزن.
از کنش متقابل به الگو برس
واکنش یک کنشگر میتواند موقعیت بعدی دیگری را تغییر دهد. رفتوبرگشتها را با پیکان نمایش بده و ببین تکرار آنها چگونه انتظار یا الگویی پایدار میسازد.
پدیده را به فرد واحد تقلیل نده
برای توضیح پدیدهٔ اجتماعی، ارتباط کنشها، قواعد، زمینه و تداوم را ببین. ویژگی شخصی یک کنشگر ممکن است بخشی از داستان باشد، اما همهٔ سازوکار اجتماعی نیست.
ارزش و هنجار را نقشدار وارد کن
اگر موقعیت به بایدونباید یا مطلوبیت اشاره دارد، مشخص کن این عنصر چگونه انتخاب یا واکنش را شکل میدهد. برای تمایز دقیق از راهنمای ارزش و هنجار کمک بگیر.
پاسخ را با مفهوم، شاهد و رابطه ببند
ابتدا مفهوم را نام ببر، سپس رفتار یا عبارت شاهد را مشخص کن و در پایان توضیح بده چرا آن شاهد با مفهوم سازگار است. برای ساخت پاسخ موقعیتی از روش تحلیل متن جامعهشناسی استفاده کن.