فعل و سطح سؤال را مشخص کن
ببین سؤال تشخیص مفهوم، آوردن مثال، توضیح رابطه یا تحلیل پیامد را میخواهد. اگر فقط نام مفهوم خواسته شده، تعریف طولانی ننویس؛ اگر دلیل میخواهد، نشانهٔ متن را به معیار مفهوم وصل کن.
امر مطلوب را از رفتار مورد انتظار جدا کن
در متن، بپرس چه چیزی خوب، مهم یا شایسته معرفی شده و چه عملی از افراد انتظار میرود. اولی به سطح ارزش نزدیک است و دومی به هنجار. هرکدام را با عبارت دقیق موقعیت ثبت کن.
این رفتار یک هنجار است، چون قاعدهٔ عمل را نشان میدهد؛ هنجار نیز به ارزشِ مشخصی جهت میگیرد.
ارزش را از نتیجهٔ شخصی حدس نزن
ملاک را از متن، گروه یا جهان اجتماعی مطرحشده استخراج کن. پسند یا ناپسند شخصی تو شاهد جامعهشناختی نیست. نتیجه را به همان بافتی محدود کن که سؤال معرفی کرده است.
هنجار را به صورت یک قاعده بازنویسی کن
کنشگر، موقعیت و رفتار مورد انتظار را در یک جمله بیاور. عبارتهای بسیار کلی را دقیقتر کن تا معلوم شود چه کسی، در چه شرایطی، چه کاری انجام میدهد یا نمیدهد.
رابطهٔ ارزش و هنجار را جهتدار توضیح بده
نشان بده یک مطلوب چگونه به قاعدهای برای کنش تبدیل میشود. فقط کنار هم نوشتن نام ارزش و هنجار رابطه را ثابت نمیکند؛ باید توضیح بدهی رفتار مورد انتظار چگونه آن مطلوب را حفظ یا محقق میکند.
پذیرش و رعایت را یکی ندان
ممکن است فرد یک قاعده را بشناسد، بپذیرد یا فقط در موقعیتی رعایت کند. متن را برای نشانهٔ هرکدام بخوان و بیش از داده نتیجه نگیر. علت رفتار را بدون شاهد به باور درونی نسبت نده.
پیامد نقض هنجار را از بافت پیدا کن
اگر واکنش دیگران، نهاد یا گروه در موقعیت آمده، نوع و جهت آن را ثبت کن و رابطهاش را با قاعده توضیح بده. نامگذاری واکنش باید با تعریفهای کتاب و شواهد مثال سازگار باشد.
قالب پاسخ موقعیتی
عبارت شاهد، مفهوم، معیار تشخیص و رابطه با سطح دیگر را به ترتیب بنویس. برای جداکردن کنشگر، سطح و شاهد از راهنمای تحلیل متن جامعهشناسی و برای پیوند با خود اجتماعی از راهنمای هویت اجتماعی کمک بگیر.