روش اجرای آزمونک
مدلول را نسبت به معنای کامل لفظ جایگذاری کن: کل معنا، جزء درونی یا لازمهٔ بیرونی. آموزش در راهنمای اقسام دلالت آمده است.
۱۰ تمرین کل، جزء و لازمه
سؤال 1
وقتی لفظ «مثلث» بر تمام معنای شکل سهضلعی دلالت کند، نوع دلالت چیست؟
پاسخ تشریحی
لفظ برای تمام معنای موضوعله به کار رفته؛ دلالت مطابقی است.
سؤال 2
در معنای «مثلث»، توجه به «ضلع» بهعنوان بخشی از معنا چه دلالتی است؟
پاسخ تشریحی
ضلع جزء معنای کامل مثلث است؛ دلالت بر جزء معنا تضمّنی است.
سؤال 3
از مفهوم «چهار» به زوجبودن آن پی میبریم. این دلالت چه نوع است؟
پاسخ تشریحی
زوجبودن جزء تعریف لفظ چهار نیست، اما لازمهٔ آن است؛ دلالت التزامی است.
سؤال 4
لفظ «کتاب» وقتی بر خودِ مجموعهٔ کامل صفحات و محتوای کتاب دلالت دارد، چه نوع است؟
پاسخ تشریحی
تمام معنای موردنظر اراده شده، پس مطابقی.
سؤال 5
اگر از «کتاب» فقط جلد آن را بهعنوان جزء کتاب در نظر بگیریم، چه دلالتی است؟
پاسخ تشریحی
جلد بخشی از کلِ کتاب در کاربرد فرضشده است؛ پس تضمّنی.
سؤال 6
از شنیدن «آتش» به گرما منتقل میشویم؛ در کاربردی که گرما لازمهٔ آتش است، نوع دلالت چیست؟
پاسخ تشریحی
گرما بیرون از معنای لفظ آتش ولی لازمهٔ آن دانسته شده است؛ التزامی.
سؤال 7
تفاوت اصلی تضمّن و التزام چیست؟
پاسخ تشریحی
در تضمّن، مدلول بخشی از خود معناست؛ در التزام، مدلول بیرون معنا ولی وابسته و لازم آن است.
سؤال 8
آیا نوع دلالت را میتوان بدون دانستن معنای مقصود گوینده تعیین کرد؟
پاسخ تشریحی
همیشه نه؛ باید بدانیم لفظ برای تمام معنا، جزء آن یا لازمهاش به کار رفته است. بافت و قصد مهم است.
سؤال 9
دانشآموز هر چیزی را که با یک واژه به ذهن میآید التزامی مینامد. خطا چیست؟
پاسخ تشریحی
تداعی شخصی کافی نیست؛ باید میان معنای لفظ و مدلول بیرونی، رابطهٔ لزوم قابل دفاع وجود داشته باشد.
سؤال 10
برای تشخیص سریع سه دلالت چه سه پرسشی میپرسیم؟
پاسخ تشریحی
آیا تمام معنا اراده شده؟ اگر نه، آیا مدلول جزء معناست؟ اگر بیرون معناست، آیا لازمهٔ آن است؟ پاسخها بهترتیب مطابقی، تضمّنی و التزامی را میسازند.
چکلیست خودتصحیح
- معنای کامل لفظ را روشن کردم.
- تمام معنا را از جزء معنا جدا کردم.
- لازمهٔ بیرونی را با جزء درونی اشتباه نگرفتم.
- تداعی شخصی را بهجای لزوم نپذیرفتم.
- بافت و قصد کاربرد لفظ را در نظر گرفتم.