۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال منطق / مغالطه
۱۰ تمرین رفع ابهام

۱۰ نمونه سؤال اشتراک لفظ؛
برای هر کاربرد یک معنای روشن بنویس

این آزمونک از برچسب‌زدن عبور می‌کند: باید دقیقاً نشان دهی کدام لفظ یا ساختار دو تفسیر دارد و نتیجه چگونه از تغییر معنا ساخته شده است.

لفظ₁ ≠ لفظ₂

روش اجرای آزمونک

استدلال را به مقدمه و نتیجه تقسیم و برای هر بار کاربرد واژه مشکوک یک معادل روشن بنویس. روش پایه در راهنمای اشتراک لفظ و ابهام آمده است.

۱۰ تمرین تشریحی

سؤال 1

در جمله «شیر را کنار پنجره دیدم» چه ابهامی وجود دارد؟

پاسخ تشریحی

لفظ شیر چند معنا دارد و بافت برای تعیین حیوان یا نوشیدنی کافی نیست؛ باید جمله با قرینه روشن بازنویسی شود.

سؤال 2

استدلال می‌گوید «شانه ابزار آرایش است؛ این کوه شانه دارد؛ پس کوه ابزار آرایش دارد». خطا چیست؟

پاسخ تشریحی

لفظ شانه در مقدمه‌ها با دو معنا به کار رفته است: ابزار آرایش و بخش یا خط‌الرأس کوه. جابه‌جایی معنا استدلال را نامعتبر می‌کند.

سؤال 3

چرا هر واژه چندمعنا الزاماً مغالطه نمی‌سازد؟

پاسخ تشریحی

اگر بافت معنا را روشن کند یا معنا در سراسر استدلال ثابت بماند، چندمعنایی به خطای استدلالی تبدیل نمی‌شود.

سؤال 4

جمله «علی به رضا گفت که کتابش گم شده» چه ابهامی دارد؟

پاسخ تشریحی

مرجع ضمیر «ش» روشن نیست و می‌تواند به علی یا رضا برگردد؛ باید مالک کتاب صریح نام برده شود.

سؤال 5

عبارت «دانش‌آموزان قدیمی و پرتلاش» چگونه می‌تواند ابهام ساختاری داشته باشد؟

پاسخ تشریحی

ممکن است هر دو صفت برای همه دانش‌آموزان باشد یا دو گروه جدا منظور شود؛ بازنویسی باید دامنه صفت‌ها را روشن کند.

سؤال 6

برای اثبات اشتراک لفظ در یک استدلال چه شاهدی لازم است؟

پاسخ تشریحی

دو کاربرد همان لفظ را مشخص و برای هر کدام یک معادل روشن و متفاوت می‌نویسیم؛ سپس نشان می‌دهیم نتیجه از تغییر معنا ساخته شده است.

سؤال 7

معنای اصطلاحی «قانون» در علم و معنای روزمره آن جابه‌جا شده است. پاسخ چگونه نوشته می‌شود؟

پاسخ تشریحی

هر دو معنا را تعریف و محل تغییر را نشان می‌دهیم؛ سپس استدلال را با یک معنای ثابت بازسازی می‌کنیم.

سؤال 8

ابهام با مقدمه حذف‌شده چه تفاوتی دارد؟

پاسخ تشریحی

در ابهام، لفظ یا ساختار بیش از یک تفسیر دارد؛ در مقدمه حذف‌شده، حلقه‌ای از استدلال بیان نشده و باید آشکار شود.

سؤال 9

چرا فقط نوشتن «مغالطه اشتراک لفظ» پاسخ کامل نیست؟

پاسخ تشریحی

باید واژه مبهم، دو معنای آن و اثر تغییر معنا بر نتیجه مشخص شود تا تشخیص مستدل باشد.

سؤال 10

الگوی سه‌جمله‌ای پاسخ چیست؟

پاسخ تشریحی

لفظ یا ساختار مبهم را نام ببر؛ دو تفسیر روشن بنویس؛ توضیح بده نتیجه با جابه‌جایی معنا چگونه ساخته شده و نسخه روشن را بازنویسی کن.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. واژه یا ساختار مبهم را مشخص کردم.
  2. دو معنا یا تفسیر را نوشتم.
  3. محل تغییر معنا را نشان دادم.
  4. ابهام را با مقدمه حذف‌شده یکی نگرفتم.
  5. استدلال روشن‌شده را بازنویسی کردم.