۲۰ امتحان نهایی / منطق · مغالطه
واژه، معنا، مرجع

اشتراک لفظ و ابهام؛
یک صورت را با یک معنای ثابت دنبال کن

در این سؤال‌ها ممکن است یک واژه در دو جمله تکرار شود، اما همان مفهوم را حمل نکند. واژهٔ مشترک را مشخص کن، معنای آن را در هر کاربرد جدا بنویس و نشان بده نتیجه از جابه‌جایی معنا ساخته شده است.

A≠A

استدلال را به مقدمه و نتیجه تقسیم کن

هر جمله را در یک سطر بنویس و نقش آن را مشخص کن. سپس واژه‌ها یا عبارت‌هایی را که میان مقدمه‌ها و نتیجه تکرار شده‌اند علامت بزن. محل لغزش معمولاً در همین پل‌های زبانی پنهان است.

برای هر کاربرد یک معادل روشن بنویس

واژهٔ مشکوک را در هر جمله با یک عبارت هم‌معنا جایگزین کن. اگر دو جایگزین متفاوت لازم شد، صورت لفظی ثابت مانده اما معنا تغییر کرده است. همین تفاوت باید در دلیل پاسخ ذکر شود.

کارت کشف تغییر معنا

واژهٔ مشترک | معنای آن در مقدمهٔ اول | معنا در مقدمهٔ دوم | نتیجهٔ ساخته‌شده | محل جابه‌جایی

اشتراک لفظ را از چندمعنایی بی‌خطا جدا کن

یک واژه می‌تواند چند معنا داشته باشد بدون آنکه هر کاربردش مغالطه باشد. خطا وقتی شکل می‌گیرد که استدلال برای پیوند مقدمه‌ها یا اثبات نتیجه، معناها را نادیده بگیرد و آن‌ها را یکی فرض کند.

معنای اصطلاحی و روزمره را مقایسه کن

بعضی واژه‌ها در دانش، قانون یا گفت‌وگوی روزمره معنای متفاوتی دارند. اگر یک مقدمه اصطلاح را تخصصی و مقدمهٔ دیگر همان لفظ را روزمره به کار برده، تفاوت را صریح بنویس.

مرجع ضمیر را مشخص کن

در ابهام مرجع، بنویس هر ضمیر یا عبارت اشاره‌ای می‌تواند به کدام اسم برگردد. سپس جمله را با هر مرجع بازنویسی کن. اگر نتیجه با انتخاب مرجع تغییر می‌کند، ابهام در استدلال اثرگذار است.

ابهام ساختاری را با دو بازنویسی نشان بده

گاهی همهٔ واژه‌ها روشن‌اند اما ترکیب جمله بیش از یک خوانش دارد. دو خوانش را با جابه‌جایی یا افزودن نشانهٔ توضیحی بنویس و مشخص کن استدلال کدام خوانش را در هر مرحله استفاده کرده است.

از برچسب‌زدن بدون شاهد پرهیز کن

نوشتن نام مغالطه به‌تنهایی پاسخ کامل نیست. واژه یا ساخت مبهم، دو معنای ممکن و اثر آن بر نتیجه را گزارش کن تا معلوم شود خطا دقیقاً کجا رخ داده است.

نتیجه را بدون واژهٔ مبهم بازسازی کن

پس از ثابت‌کردن معنا، استدلال را دوباره بنویس. اگر نتیجه دیگر از مقدمه‌ها به دست نمی‌آید، اثر مغالطه روشن شده است. اگر همچنان معتبر بود، شاید محل خطا را نادرست انتخاب کرده‌ای.

ابهام را از مقدمهٔ حذف‌شده جدا کن

گاه استدلال به دلیل یک فرض ناگفته ناقص است، نه تغییر معنا. اگر واژه‌ها در تمام کاربردها ثابت‌اند، برای یافتن حلقهٔ مفقود از مقدمهٔ پنهان کمک بگیر.

پاسخ را با الگوی سه‌جمله‌ای بنویس

واژه یا ساخت مبهم را نام ببر، دو خوانش را توضیح بده و اثر تغییر بر نتیجه را بنویس. برای چارچوب کلی تشخیص نیز به راهنمای مغالطه‌ها برو.