روش اجرای آزمونک
جمله را به صورت استاندارد درآور، سپس موضوع، محمول، سور و رابطهٔ اثباتی یا سلبی را جدا کن. آموزش در راهنمای قضیهٔ حملی آمده است.
۱۰ تمرین کمیت، کیفیت و نقیض
سؤال 1
در «هر پرندهای جاندار است»، موضوع، محمول، کمیت و کیفیت را تعیین کن.
پاسخ تشریحی
موضوع «پرنده»، محمول «جاندار»، کمیت کلی و کیفیت موجبه است؛ قضیه کلی موجبه است.
سؤال 2
«هیچ مربعی دایره نیست» چه نوع قضیهای است؟
پاسخ تشریحی
سور «هیچ» کمیت کلی و «نیست» کیفیت سالبه میدهد؛ کلی سالبه.
سؤال 3
«بعضی ورزشکاران دانشجو هستند» را تحلیل کن.
پاسخ تشریحی
موضوع ورزشکار، محمول دانشجو، کمیت جزئی و کیفیت موجبه است؛ جزئی موجبه.
سؤال 4
«بعضی کتابها علمی نیستند» چه کم و کیفی دارد؟
پاسخ تشریحی
«بعضی» جزئی و «نیستند» سالبه است؛ پس جزئی سالبه.
سؤال 5
در «سقراط فیلسوف است»، چرا قضیه شخصیه است؟
پاسخ تشریحی
موضوع یک فرد معین است، نه مفهوم کلی با سور؛ بنابراین قضیه شخصیه است.
سؤال 6
جملهٔ «دانشآموزان کوشا موفقاند» را برای تحلیل دقیق استاندارد کن.
پاسخ تشریحی
اگر مقصود حکم دربارهٔ همه باشد: «هر دانشآموز کوشایی موفق است». در متن واقعی باید دامنهٔ ادعا از قرینه روشن شود.
سؤال 7
نقیض «هر الف ب است» چیست؟
پاسخ تشریحی
برای رد حکم همگانی کافی است یک استثنا باشد؛ نقیض دقیق: بعضی الفها ب نیستند.
سؤال 8
نقیض «هیچ الفی ب نیست» چیست؟
پاسخ تشریحی
نقیض آن وجود دستکم یک مورد مشترک است: بعضی الفها ب هستند.
سؤال 9
نقیض «بعضی الفها ب هستند» چیست؟
پاسخ تشریحی
انکار وجود مورد مشترک یعنی هیچ الفی ب نیست.
سؤال 10
دانشآموز «هیچ پرندهای پستاندار نیست» را جزئی سالبه مینامد. خطا چیست؟
پاسخ تشریحی
«هیچ» همهٔ افراد موضوع را دربر میگیرد و سور کلی است؛ منفیبودن رابطه فقط کیفیت سالبه را تعیین میکند.
چکلیست خودتصحیح
- موضوع را با پرسش «دربارهٔ چه؟» پیدا کردم.
- محمول را از حکم نسبتدادهشده جدا کردم.
- کمیت را از سور و کیفیت را از اثبات یا سلب خواندم.
- قضیهٔ شخصیه را با محصوره اشتباه نگرفتم.
- در نقیض، هم کمیت و هم کیفیت را درست تغییر دادم.