جملهٔ خبری را از عبارت ناقص جدا کن
قضیه باید داوریای داشته باشد که بتوان دربارهٔ صدق یا کذب آن پرسید. گروه اسمی یا پرسش بهتنهایی قضیهٔ حملی نیست. فعل و حکم کامل جمله را پیدا کن.
موضوع را با پرسش «دربارهٔ چه؟» پیدا کن
موضوع چیزی است که حکم بر آن حمل میشود. در جملهٔ طبیعی ممکن است اجزا جابهجا یا حذف شده باشند؛ جمله را بدون تغییر معنی به ترتیب روشن بازنویسی کن.
سور | موضوع | رابطهٔ ایجابی یا سلبی | محمول || کم قضیه | کیف قضیه
محمول را حکمِ نسبتدادهشده بدان
آنچه برای موضوع اثبات یا از آن سلب میشود محمول است. همهٔ واژههای پس از موضوع را خودکار محمول ننام؛ مرز گروه و فعل رابطه را جدا کن.
کمیت را از دامنهٔ موضوع بخوان
ببین حکم دربارهٔ تمام مصادیق مفهوم، بخشی از آنها یا فردی معین است. واژههای سور را همراه معنی جمله بخوان. نبود سور آشکار همیشه به یک نتیجهٔ ثابت نمیانجامد و نوع قضیه باید از ساخت کامل روشن شود.
کیفیت را از اثبات یا سلب رابطه تعیین کن
ایجابیبودن یعنی پیوند محمول با موضوع اثبات میشود و سلبیبودن یعنی این پیوند نفی میشود. وجود واژهای با معنای منفی در خود موضوع یا محمول را با سلب رابطه یکی ندان.
نفی را به جای درست وصل کن
تفاوت دارد که اصل نسبت نفی شود یا محمولی منفی بر موضوع حمل شود. جمله را با تأکید بر رابطه بخوان و صورت استاندارد را طوری بنویس که جای نفی مبهم نباشد.
قضیهٔ محصوره و شخصیه را از موضوع تشخیص بده
اگر موضوع مفهوم کلی و دامنه با سور مشخص شده است، یک نوع ساخت داریم؛ اگر حکم دربارهٔ فرد معین باشد، ساخت دیگری مطرح است. نامگذاری را بر اساس تعریف کتاب و صورت بازنویسیشده انجام بده.
جملههای زبان طبیعی را استاندارد کن
استثنا، قید، ضمیر یا ترتیب ادبی میتواند ساختمان را پنهان کند. معنی را حفظ کن و اجزا را آشکار بنویس. بازنویسی نباید دامنهٔ حکم را بیشتر یا کمتر کند.
نقیض را با تغییر دقیق کم و کیف بساز
برای نفی کل قضیه، کافی نیست یک «نه» به هر جای جمله اضافه کنی. بررسی کن چه حکمی دقیقاً ناسازگار و جامعِ همهٔ حالتهای مقابل است و صورت آن را طبق قواعد محدودهٔ درس بساز.
تحلیل را با مصداق آزمایش کن
چند عضو فرضی برای موضوع در نظر بگیر و ببین جمله دربارهٔ کدامها حکم میدهد. برای فرق مفهوم و مصداق از راهنمای تصور و تصدیق و برای کاربرد در استدلال از راهنمای قیاس کمک بگیر.