۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال منطق / مفهوم و مصداق
۱۰ تمرین کلی و جزئی

۱۰ نمونه سؤال کلی و جزئی؛
قابلیت صدق را بسنج، نه تعداد مصداق را

این آزمونک مفهوم را از واژه و مورد خارجی جدا می‌کند و خطای یکی‌گرفتن کمبود مصداق با جزئی‌بودن را هدف می‌گیرد.

لفظ → مفهوم → مصداق

روش اجرای آزمونک

به تعداد موارد موجود نگاه نکن؛ بپرس مفهوم از نظر معنا قابلیت صدق بر چند فرد را دارد. آموزش کامل در راهنمای کلی، جزئی و مصداق آمده است.

۱۰ تمرین تشریحی

سؤال 1

مفهوم «درخت» کلی است یا جزئی؟ چرا؟

پاسخ تشریحی

کلی است؛ قابلیت صدق بر افراد متعدد مانند درخت‌های گوناگون را دارد.

سؤال 2

عبارت «این درخت روبه‌روی من» کلی است یا جزئی؟

پاسخ تشریحی

جزئی است؛ با اشاره و قید، به فرد معینی اشاره می‌کند و بر افراد متعدد صدق نمی‌کند.

سؤال 3

کم‌بودن مصداق‌های واقعی یک مفهوم آیا آن را جزئی می‌کند؟

پاسخ تشریحی

خیر؛ معیار، قابلیت صدق بر افراد متعدد است، نه تعداد مصداق‌هایی که اکنون در خارج وجود دارند.

سؤال 4

«دانش‌آموز» مفهوم است یا مصداق؟

پاسخ تشریحی

مفهوم کلی است؛ افراد مشخصی مانند یک دانش‌آموز معین، مصداق آن‌اند.

سؤال 5

چرا اسم خاص معمولاً مفهوم جزئی را می‌رساند؟

پاسخ تشریحی

در بافت عادی به فرد معینی اشاره می‌کند؛ البته کاربرد و قرینه جمله باید بررسی شود.

سؤال 6

لفظ، مفهوم و مصداق را در مثال «کتاب» جدا کنید.

پاسخ تشریحی

لفظ، واژه نوشته یا گفته‌شده «کتاب» است؛ مفهوم، معنای ذهنی آن؛ و هر کتاب مشخص خارجی یک مصداق است.

سؤال 7

عبارت «بلندترین کوه این منطقه» چرا می‌تواند جزئی باشد؟

پاسخ تشریحی

قید بر یک مورد معین دلالت می‌کند، اگر در چارچوب داده‌شده فقط یک مورد آن وصف را داشته باشد.

سؤال 8

برای نشان‌دادن کلی‌بودن یک مفهوم چه مثالی مناسب است؟

پاسخ تشریحی

دو مصداق متفاوت می‌آوریم که مفهوم بر هر دو صادق باشد؛ این قابلیت صدق متعدد را نشان می‌دهد.

سؤال 9

مفهوم بی‌مصداق فعلی می‌تواند کلی باشد؟

پاسخ تشریحی

بله؛ اگر از نظر معنا قابلیت صدق بر افراد متعدد داشته باشد، نبود مصداق کنونی معیار کلی‌بودن را از بین نمی‌برد.

سؤال 10

الگوی کامل تشخیص کلی و جزئی چیست؟

پاسخ تشریحی

لفظ، مفهوم و مصداق را جدا کن، قیدهای تعیین‌کننده را پیدا کن و بپرس آیا همان مفهوم می‌تواند بر بیش از یک فرد صدق کند.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. لفظ، مفهوم و مصداق را جدا کردم.
  2. قابلیت صدق را معیار قرار دادم.
  3. تعداد مصداق فعلی را معیار ندانستم.
  4. قید تعیین‌کننده را پیدا کردم.
  5. برای پاسخ مثال یا غیرمثال آوردم.