روش اجرای آزمونک
شرط زیر رادیکال، علامت دو طرف و آزمون نهایی سه جزء پاسخاند. روش مرحلهای در راهنمای معادلهٔ رادیکالی آمده است.
بخش اول؛ یک رادیکال
سؤال ۱
√x=5 را حل کن.
پاسخ تشریحی
شرط x≥0. با توان دو، x=25 و در عبارت اصلی √25=5؛ پس x=25.
سؤال ۲
√(x+1)=3 را حل کن.
پاسخ تشریحی
x≥−1. از x+1=9 نتیجه میشود x=8 و کنترل درست است.
سؤال ۳
√(2x−1)=x را حل کن.
پاسخ تشریحی
باید 2x−1≥0 و x≥0. توان دو: 2x−1=x²، پس (x−1)²=0 و x=1.
سؤال ۴
√(x+6)=x را حل کن.
پاسخ تشریحی
چون سمت چپ نامنفی است، x≥0. توان دو: x+6=x²، یعنی (x−3)(x+2)=0. از 3 و −2 فقط x=3 شرط را دارد.
بخش دوم؛ جابهجایی و جواب اضافی
سؤال ۵
√(x+2)=x−2 را حل کن.
پاسخ تشریحی
لازم است x−2≥0. توان دو: x+2=x²−4x+4، پس x²−5x+2=0. جوابها (5±√17)/2 هستند؛ فقط (5+√17)/2 حداقل 2 است و معتبر میماند.
سؤال ۶
√(x−1)+1=x را حل کن.
پاسخ تشریحی
√(x−1)=x−1 و باید x≥1. با y=x−1≥0، √y=y؛ پس y=0 یا 1. بنابراین x=1 یا x=2 و هر دو درستاند.
سؤال ۷
√(x+4)=−2 را حل کن.
پاسخ تشریحی
ریشهٔ دوم اصلی همیشه نامنفی است و نمیتواند −2 باشد. پس بدون توانرسانی نیز معلوم است که معادله جواب ندارد.
بخش سوم؛ دو رادیکال و تحلیل خطا
سؤال ۸
√(x+1)=√(3x−5) را حل کن.
پاسخ تشریحی
شرطها x≥−1 و x≥5/3. با توان دو، x+1=3x−5 و x=3 که هر دو رادیکال را برابر 2 میکند.
سؤال ۹
√x+√(x−3)=3 را حل کن.
پاسخ تشریحی
x≥3. یکی را تنها میکنیم: √(x−3)=3−√x، پس سمت راست باید نامنفی باشد. توان دو و سادهسازی میدهد √x=2، بنابراین x=4. کنترل: 2+1=3.
سؤال ۱۰
دانشآموز از √(x+6)=x، دو جواب 3 و −2 را میپذیرد. علت رد −2 چیست؟
پاسخ تشریحی
سمت چپ ریشهٔ دوم اصلی و نامنفی است، اما سمت راست برای x=−2 منفی میشود. همچنین جایگذاری √4=2 را با −2 برابر نمیکند؛ پس −2 جواب اضافی است.
چکلیست خودتصحیح
- شرط نامنفیبودن زیر هر رادیکال را نوشتم.
- پیش از توانرسانی، رادیکال را تنها کردم.
- نامنفیبودن سمت مقابل ریشهٔ دوم را سنجیدم.
- اگر دو رادیکال بود، مرحلهای توان رساندم.
- همهٔ جوابها را در معادلهٔ اصلی آزمودم.