۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال ریاضی / معادلهٔ رادیکالی
۱۰ تمرین با آزمون جواب

۱۰ نمونه سؤال معادلهٔ رادیکالی؛
هر جواب جبری را در عبارت اصلی بیازما

توان‌دوکردن می‌تواند معادله‌ای با جواب‌های بیشتر بسازد. شرط رادیکال را بنویس، رادیکال را تنها کن و پس از حل، تک‌تک جواب‌ها را در صورت اصلی قرار بده.

√x

روش اجرای آزمونک

شرط زیر رادیکال، علامت دو طرف و آزمون نهایی سه جزء پاسخ‌اند. روش مرحله‌ای در راهنمای معادلهٔ رادیکالی آمده است.

بخش اول؛ یک رادیکال

سؤال ۱

√x=5 را حل کن.

پاسخ تشریحی

شرط x≥0. با توان دو، x=25 و در عبارت اصلی √25=5؛ پس x=25.

سؤال ۲

√(x+1)=3 را حل کن.

پاسخ تشریحی

x≥−1. از x+1=9 نتیجه می‌شود x=8 و کنترل درست است.

سؤال ۳

√(2x−1)=x را حل کن.

پاسخ تشریحی

باید 2x−1≥0 و x≥0. توان دو: 2x−1=x²، پس (x−1)²=0 و x=1.

سؤال ۴

√(x+6)=x را حل کن.

پاسخ تشریحی

چون سمت چپ نامنفی است، x≥0. توان دو: x+6=x²، یعنی (x−3)(x+2)=0. از 3 و −2 فقط x=3 شرط را دارد.

بخش دوم؛ جابه‌جایی و جواب اضافی

سؤال ۵

√(x+2)=x−2 را حل کن.

پاسخ تشریحی

لازم است x−2≥0. توان دو: x+2=x²−4x+4، پس x²−5x+2=0. جواب‌ها (5±√17)/2 هستند؛ فقط (5+√17)/2 حداقل 2 است و معتبر می‌ماند.

سؤال ۶

√(x−1)+1=x را حل کن.

پاسخ تشریحی

√(x−1)=x−1 و باید x≥1. با y=x−1≥0، √y=y؛ پس y=0 یا 1. بنابراین x=1 یا x=2 و هر دو درست‌اند.

سؤال ۷

√(x+4)=−2 را حل کن.

پاسخ تشریحی

ریشهٔ دوم اصلی همیشه نامنفی است و نمی‌تواند −2 باشد. پس بدون توان‌رسانی نیز معلوم است که معادله جواب ندارد.

بخش سوم؛ دو رادیکال و تحلیل خطا

سؤال ۸

√(x+1)=√(3x−5) را حل کن.

پاسخ تشریحی

شرط‌ها x≥−1 و x≥5/3. با توان دو، x+1=3x−5 و x=3 که هر دو رادیکال را برابر 2 می‌کند.

سؤال ۹

√x+√(x−3)=3 را حل کن.

پاسخ تشریحی

x≥3. یکی را تنها می‌کنیم: √(x−3)=3−√x، پس سمت راست باید نامنفی باشد. توان دو و ساده‌سازی می‌دهد √x=2، بنابراین x=4. کنترل: 2+1=3.

سؤال ۱۰

دانش‌آموز از √(x+6)=x، دو جواب 3 و −2 را می‌پذیرد. علت رد −2 چیست؟

پاسخ تشریحی

سمت چپ ریشهٔ دوم اصلی و نامنفی است، اما سمت راست برای x=−2 منفی می‌شود. همچنین جای‌گذاری √4=2 را با −2 برابر نمی‌کند؛ پس −2 جواب اضافی است.

چک‌لیست خودتصحیح

  1. شرط نامنفی‌بودن زیر هر رادیکال را نوشتم.
  2. پیش از توان‌رسانی، رادیکال را تنها کردم.
  3. نامنفی‌بودن سمت مقابل ریشهٔ دوم را سنجیدم.
  4. اگر دو رادیکال بود، مرحله‌ای توان رساندم.
  5. همهٔ جواب‌ها را در معادلهٔ اصلی آزمودم.