روش اجرای آزمونک
مقدمهٔ آشکار و نتیجه را جدا بنویس و قاعدهای را پیدا کن که فاصلهٔ میان آنها را پر کند. سپس خودِ قاعده را ارزیابی کن. راهنما در مقدمهٔ پنهان استدلال آمده است.
۱۰ تمرین بازسازی استدلال
سؤال 1
«این فلز گرم شده، پس منبسط میشود.» یک مقدمهٔ پنهان مناسب چیست؟
پاسخ تشریحی
برای پیوند داده و نتیجه باید پذیرفته شود: فلزها هنگام گرمشدن منبسط میشوند، در شرایط موردنظر.
سؤال 2
«علی دانشآموز این مدرسه است؛ پس کارت ورود دارد.» مقدمهٔ پنهان چیست؟
پاسخ تشریحی
همهٔ دانشآموزان این مدرسه کارت ورود دارند. بدون این پل، عضویت مدرسه به داشتن کارت نمیرسد.
سؤال 3
«این کتاب پرفروش است؛ پس مفید است.» چرا مقدمهٔ پنهان محل بحث است؟
پاسخ تشریحی
استدلال فرض میکند هر کتاب پرفروش مفید است؛ این قاعده نیازمند دلیل و ممکن است مثال نقض داشته باشد.
سؤال 4
«امروز تعطیل است؛ پس کلاس برگزار نمیشود.» چه فرضی پنهان است؟
پاسخ تشریحی
فرض شده در روزهای تعطیل این کلاس برگزار نمیشود؛ شاید کلاس استثنایی باشد، پس شرط باید صریح و آزموده شود.
سؤال 5
«او تمرین کرده، پس حتماً برنده میشود.» کدام واژه دامنهٔ مقدمهٔ پنهان را بیش از حد قوی کرده است؟
پاسخ تشریحی
واژهٔ حتماً نیازمند این فرض است که تمرین برای برد کافی است؛ عوامل دیگری نیز ممکن است دخیل باشند.
سؤال 6
برای یافتن مقدمهٔ پنهان، جای خالی «هر ...، ... است» چگونه کمک میکند؟
پاسخ تشریحی
موضوع مقدمهٔ آشکار را به محمول نتیجه وصل میکند و قاعدهٔ عمومیِ پل را آشکار میسازد؛ سپس میتوان آن را آزمود.
سؤال 7
اگر با افزودن یک مقدمه، نتیجه هنوز لازم نشود، چه میفهمیم؟
پاسخ تشریحی
پل انتخابشده کافی نیست یا زنجیره بیش از یک حلقهٔ پنهان دارد؛ باید روابط میانی را جدا بازسازی کنیم.
سؤال 8
مثال نقض چه نقشی در ارزیابی مقدمهٔ پنهان دارد؟
پاسخ تشریحی
موردی را میسازد که مقدمهٔ آشکار برقرار ولی نتیجه نادرست است؛ این نشان میدهد قاعدهٔ پنهان کلی یا کافی نیست.
سؤال 9
«این برنامه رایگان است، پس کیفیت ندارد.» مقدمهٔ پنهان و مشکلش چیست؟
پاسخ تشریحی
فرض پنهان «هر چیز رایگان بیکیفیت است»؛ تعمیم شتابزده است و نمونههای رایگان باکیفیت آن را رد میکنند.
سؤال 10
پاسخ کامل به سؤال مقدمهٔ پنهان چه سه بخش دارد؟
پاسخ تشریحی
مقدمهٔ پنهان را صریح مینویسیم، نشان میدهیم چگونه داده را به نتیجه وصل میکند و اعتبارش را با دلیل یا مثال نقض میسنجیم.
چکلیست خودتصحیح
- داده و نتیجه را جدا نوشتم.
- قاعدهٔ پل را به جملهای روشن تبدیل کردم.
- از قویترکردن بیدلیل نتیجه پرهیز کردم.
- ضرورت پیوند را با مثال نقض آزمودم.
- در صورت نیاز، چند حلقهٔ میانی را جدا کردم.