روش اجرای آزمونک
پرسش را به عامل دستکاری یا پیشبین، پیامد اندازهگیری و شرایط کنترل تقسیم کن. آموزش در متغیر مستقل و وابسته آمده است.
۱۰ تمرین طراحی و تشخیص متغیر
سؤال 1
پژوهشگر اثر مدت مطالعه بر نمرهٔ آزمون را میسنجد. متغیر مستقل و وابسته چیست؟
پاسخ تشریحی
مدت مطالعه متغیر مستقل و نمرهٔ آزمون متغیر وابسته است.
سؤال 2
در بررسی اثر صدای محیط بر سرعت حل مسئله، چه چیزی دستکاری و چه چیزی اندازهگیری میشود؟
پاسخ تشریحی
سطح صدا دستکاری و زمان یا سرعت حل مسئله اندازهگیری میشود؛ بهترتیب مستقل و وابستهاند.
سؤال 3
چرا «یادگیری» باید تعریف عملیاتی شود؟
پاسخ تشریحی
سازهٔ کلی مستقیماً مشاهده نمیشود؛ باید شاخصی مانند تغییر نمره، تعداد پاسخ درست یا یادآوری در شرایط مشخص تعیین شود.
سؤال 4
اگر گروه مطالعهٔ بیشتر همزمان معلم متفاوتی داشته باشد، چه مشکلی ایجاد میشود؟
پاسخ تشریحی
اثر معلم با مدت مطالعه درهم میآمیزد و یک متغیر مزاحم میسازد؛ علت تفاوت نمره روشن نمیماند.
سؤال 5
متغیر کنترلشده چه نقشی دارد؟
پاسخ تشریحی
عاملی است که میان گروهها ثابت نگه داشته میشود تا توضیح جایگزین برای تغییر متغیر وابسته کاهش یابد.
سؤال 6
در پژوهش همبستگی میان خواب و نمره، آیا خواب متغیر مستقل آزمایشی است؟
پاسخ تشریحی
اگر پژوهشگر خواب را دستکاری نکرده باشد، صرفاً دو متغیر اندازهگیری شدهاند و نباید زبان علت آزمایشی به کار برد.
سؤال 7
گمارش تصادفی آزمودنیها به گروهها چه کمکی میکند؟
پاسخ تشریحی
احتمال تفاوت منظم اولیه میان گروهها را کاهش میدهد و مقایسهٔ اثر دستکاری را معتبرتر میکند.
سؤال 8
اگر ابزار سنجش متغیر وابسته بین دو گروه متفاوت باشد، چه پیامدی دارد؟
پاسخ تشریحی
تفاوت نتیجه ممکن است از ابزار باشد، نه دستکاری؛ روش اندازهگیری باید یکسان یا اثر آن کنترل شود.
سؤال 9
«موسیقی تمرکز را زیاد میکند» را به پرسش پژوهشی دقیق تبدیل کن.
پاسخ تشریحی
برای نمونه: آیا گوشدادن به موسیقی بیکلام با شدت معین، تعداد پاسخ درست در تکلیف دهدقیقهای را نسبت به سکوت تغییر میدهد؟
سؤال 10
دانشآموز هر چیزی را که زودتر رخ دهد متغیر مستقل مینامد. خطا چیست؟
پاسخ تشریحی
ترتیب زمانی کافی نیست؛ متغیر مستقل عامل دستکاریشده یا پیشبین تعریفشده و وابسته پیامد اندازهگیریشده است.
چکلیست خودتصحیح
- عامل دستکاریشده را از پیامد اندازهگیریشده جدا کردم.
- سازهها را عملیاتی تعریف کردم.
- متغیرهای کنترل و مزاحم را مشخص کردم.
- همبستگی را آزمایش علّی ننامیدم.
- ابزار و شرایط مقایسه را یکسان نگه داشتم.