برای هر موقعیت بنویس چه دادهای لازم است، روش چگونه آن را میسازد و مهمترین محدودیت چیست.
۱. اثر دما
پرسش: تغییر دما چه اثری بر زمان واکنش دارد؟ روش مناسب چیست؟
پاسخ
آزمایش کنترلشده؛ دما دستکاری و زمان واکنش اندازهگیری میشود، درحالیکه غلظت، حجم و سطح تماس ثابت میمانند.
۲. نگرش دانشآموزان
پرسش: دانشآموزان یک منطقه دربارهٔ برنامهٔ مطالعه چه نگرشی دارند؟
پاسخ
پیمایش با پرسشنامهٔ بیطرف و نمونهٔ مناسب؛ سرعت و پوشش مزیت است، اما عدم پاسخ و خودگزارشی محدودیتاند.
۳. رفتار در کلاس
پرسش: رعایت نوبت در گفتوگوی کلاسی چگونه رخ میدهد؟
پاسخ
مشاهدهٔ نظاممند با تعریف رفتاری و برگهٔ ثبت؛ حضور مشاهدهگر و تفاوت ثبتکنندگان باید کنترل شود.
۴. تجربهٔ شخصی
پرسش: دانشآموزان افت ناگهانی نمره را چگونه تجربه و معنا میکنند؟
پاسخ
مصاحبهٔ نیمهساختاریافته برای پاسخ عمیق و پیگیری؛ تعمیم آماری محدود و تحلیل پاسخها زمانبر است.
۵. تغییر تاریخی
پرسش: تصویر یک رویداد در روزنامههای دو دوره چگونه تغییر کرده است؟
پاسخ
تحلیل محتوای اسناد با معیار کدگذاری یکسان؛ دسترسی و سوگیری مجموعهٔ اسناد باید بررسی شود.
۶. رابطهٔ دو متغیر
پرسش: ساعات خواب و نمره در یک گروه چه رابطهای دارند، بدون دستکاری خواب؟
پاسخ
مطالعهٔ همبستگی؛ هر دو متغیر سنجیده میشوند، اما نتیجه بهتنهایی علیت را ثابت نمیکند.
۷. یک مورد ویژه
پرسش: یک مدرسه چگونه برنامهٔ بازخورد جدید را اجرا کرده است؟
پاسخ
مطالعهٔ موردی با ترکیب مصاحبه، مشاهده و سند؛ تصویر عمیق میدهد اما تعمیم به همهٔ مدارس محدود است.
۸. روش نامناسب
طرح: برای اثبات اثر علت و معلولی، فقط یک نظرسنجی همزمان انجام شده است. اصلاح کن.
پاسخ
نظرسنجی همراهی را نشان میدهد. اگر اخلاقی و عملی باشد، آزمایش با تخصیص و کنترل مناسب یا طرح طولی قویتر لازم است.
چطور خودتصحیح کنی؟
پرسش، نوع داده، امکان دستکاری، روش و محدودیت را در پنج ستون بنویس؛ روش بدون پیوند با پرسش کامل نیست.