روش اجرای آزمونک
راهنما، محور دما، محور بارش و ترتیب ماهها را مشخص کنید. سپس بیشینه، کمینه، مجموع یا دامنه را با عدد و ماه گزارش دهید.
ارتفاع دیداری دو کمیت ناهمواحد را مستقیم مقایسه نکنید.
۱. دامنهٔ دمایی
بیشترین میانگین دما ۳۰ و کمترین ۱۰ درجه است.
پاسخ
دامنهٔ دمایی سالانه 30−10=20 درجه است.
۲. بارش سالانه
بارش چهار دورهٔ فرضی ۲۰،۳۰،۱۰ و ۴۰ mm است.
پاسخ
مجموع 100 mm.
۳. مرطوبترین ماه
ستونهای بارش ماههای الف، ب و پ برابر ۱۵،۵۰ و ۳۵ mm است.
پاسخ
ماه ب با ۵۰ mm بیشترین بارش را دارد.
۴. گرمترین ماه
منحنی دما در ماه هفتم به بیشینه میرسد. چه مشاهدهای مجاز است؟
پاسخ
ماه هفتم گرمترین میانگین ماهانه در دادهٔ نمایشدادهشده است. بدون دادهٔ بیشتر علت را قطعی نمیدانیم.
۵. نیمکرهٔ احتمالی
اگر بیشینهٔ دما در ماههای میانی سال میلادی باشد، چه استنباط محتاطانهای ممکن است؟
پاسخ
میتواند با الگوی فصلی نیمکرهٔ شمالی سازگار باشد، اما مکان، تقویم و عوامل محلی برای حکم قطعی لازماند.
۶. فصل خشک
بارش سه ماه پیاپی بسیار کمتر از بقیه است. پاسخ دقیق چگونه نوشته میشود؟
پاسخ
همان سه ماه را با مقدارها نام میبریم و میگوییم در این نمودار خشکترین دورهٔ نسبیاند؛ تعریف اقلیم خشک به معیار مشخص نیاز دارد.
۷. دو محور
خط دما و ستون بارش همارتفاع دیده میشوند. آیا مقدارشان برابر است؟
پاسخ
نه؛ واحدها و محورهای آنها متفاوت است و برابری ارتفاع دیداری معنای عددی مشترک ندارد.
۸. تغییر ماهانه
دما از ۱۲ در ماه اول به ۱۸ در ماه دوم رسیده است.
پاسخ
۶ درجه افزایش یافته است. برای درصد تغییر باید مبنا و هدف سؤال مشخص باشد.
۹. مقایسهٔ دو ایستگاه
ایستگاه A دامنهٔ دمایی ۸ و B دامنهٔ ۲۲ درجه دارد. کدام نوسان بیشتری دارد؟
پاسخ
B از نظر دامنهٔ میان بیشینه و کمینهٔ ماهانه نوسان بیشتری دارد.
۱۰. دادهٔ گمشده
ستون بارش یک ماه رسم نشده است. آیا آن ماه حتماً بارش صفر دارد؟
پاسخ
نه؛ نبود ستون ممکن است صفر یا دادهٔ ثبتنشده باشد. راهنما یا نشانهٔ صریح لازم است.
خودتصحیح
| مرحله | کنترل |
|---|---|
| راهنما | خط دما و ستون بارش درست شناخته شدهاند؟ |
| محور | هر مقدار از محور خودش خوانده شده؟ |
| واحد | درجه و میلیمتر جابهجا نشدهاند؟ |
| بازه | ماه و دورهٔ مقایسه روشن است؟ |
| مرز نتیجه | علت یا اقلیم فراتر از داده قطعی نشده؟ |
تمرین انتقالی
برای ۱۲ ماه دادهٔ سادهٔ دما و بارش بسازید، دامنهٔ دما و مجموع بارش را حساب و سه مشاهدهٔ عددی بدون ادعای علّی بنویسید.