در هر مورد نوع ایراد را نام ببر و سپس پرسشی بنویس که پاسخدهنده بتواند بدون فشار یا حدس پاسخ دهد.
۱. پرسش جهتدار
پرسش: «چقدر با برنامهٔ عالی جدید موافقید؟» اصلاح کن.
پاسخ
واژهٔ «عالی» جهتدهنده است. اصلاح: «میزان موافقت شما با برنامهٔ جدید چقدر است؟» با طیف متوازن از کاملاً مخالف تا کاملاً موافق.
۲. دوپرسشی
پرسش: «آیا کتاب و روش تدریس را مفید میدانید؟» اصلاح کن.
پاسخ
دو موضوع دارد. به دو سؤال جدا دربارهٔ مفیدبودن کتاب و مفیدبودن روش تدریس تقسیم شود.
۳. واژهٔ مبهم
پرسش: «آیا زیاد مطالعه میکنید؟» اصلاح کن.
پاسخ
«زیاد» مبهم است. اصلاح: «در هفت روز گذشته، مجموعاً چند ساعت خارج از کلاس مطالعه کردهاید؟»
۴. پیشفرض نادرست
پرسش: «چرا برنامهٔ روزانهتان را کنار گذاشتید؟» مشکل چیست؟
پاسخ
فرض میکند فرد برنامه داشته و کنار گذاشته است. ابتدا بپرس: «آیا در ماه گذشته برنامهٔ روزانه داشتهاید؟» و فقط برای پاسخ بله، ادامه را مطرح کن.
۵. گزینههای ناقص
پرسش: «وسیلهٔ رفتوآمد: خودرو یا اتوبوس؟» اصلاح کن.
پاسخ
گزینهها همهٔ حالتها را پوشش نمیدهند. پیاده، دوچرخه، تاکسی، قطار، چند وسیله و «مورد دیگر» افزوده شود.
۶. بازههای همپوشان
گزینهها: ۰ تا ۲، ۲ تا ۴، ۴ تا ۶ ساعت. ایراد چیست؟
پاسخ
عددهای ۲ و ۴ در دو بازهاند. گزینهها را مانند «کمتر از ۲»، «از ۲ تا کمتر از ۴»، «۴ تا کمتر از ۶» بنویس.
۷. فشار اجتماعی
پرسش: «آیا شما هم مثل دانشآموزان مسئول، تکلیف را بهموقع میدهید؟» اصلاح کن.
پاسخ
برچسب «مسئول» پاسخ مطلوب را القا میکند. اصلاح: «در چهار هفتهٔ گذشته چند تکلیف را تا موعد تعیینشده تحویل دادهاید؟»
۸. دورهٔ نامعلوم
پرسش: «چند بار دیر رسیدهاید؟» اصلاح کن.
پاسخ
بازهٔ زمانی و موقعیت نامعلوم است. اصلاح: «در ۳۰ روز گذشته چند بار بیش از پنج دقیقه پس از شروع کلاس وارد شدهاید؟»
چطور خودتصحیح کنی؟
هر پرسش را برای جهتدهی، تعداد موضوع، ابهام، پیشفرض، بازهٔ زمانی و کاملبودن گزینهها کنترل کن.