۲۰ امتحان نهایی / نمونه سؤال · سنجش پژوهش
۸ روایی یا پایایی

نمونه سؤال روایی و پایایی؛
آیا ابزار چیز درست را، با ثبات اندازه می‌گیرد؟

این آزمونک در همین سایت تألیف شده و برگهٔ رسمی نیست. روایی به تناسب اندازه‌گیری با مفهوم هدف مربوط است؛ پایایی به ثبات نتیجه در اندازه‌گیری‌های مشابه.

۸
آزمونک تألیفی روش پژوهش

هر ابزار را با دو پرسش بسنج: «چه چیزی را واقعاً می‌سنجد؟» و «اگر تکرار شود چقدر نتیجه ثابت می‌ماند؟».

۱. ترازو

وضعیت: ترازو هر بار وزن را دقیقاً دو کیلوگرم بیشتر نشان می‌دهد. روایی و پایایی را بررسی کن.

پاسخ

اندازه‌گیری‌ها ثابت و بنابراین پایایی ظاهری بالا دارند، اما به علت خطای ثابت، روایی اندازه‌گیری وزن پایین است.

۲. آزمون املا

وضعیت: برای سنجش درک مطلب، فقط املای واژه‌ها آزموده شده است. مشکل اصلی چیست؟

پاسخ

روایی پایین است؛ ابزار مهارت املا را می‌سنجد و پوشش مناسبی برای سازهٔ درک مطلب ندارد.

۳. زمان‌سنج ناپایدار

وضعیت: زمان‌سنج برای یک بازهٔ ثابت هر بار عدد متفاوتی نشان می‌دهد. مشکل چیست؟

پاسخ

پایایی پایین است؛ اندازه‌گیری تکراری در شرایط یکسان ثبات ندارد.

۴. پرسش‌نامهٔ خواب

وضعیت: پرسش‌نامه فقط ساعت خواب را می‌پرسد اما نتیجه را «کیفیت کامل خواب» می‌نامد. ارزیابی کن.

پاسخ

روایی سازه محدود است؛ کیفیت خواب ابعاد دیگری مانند بیداری، پیوستگی و احساس استراحت دارد.

۵. دو تصحیح‌کننده

وضعیت: دو مصحح از یک معیار استفاده می‌کنند اما به پاسخ‌های یکسان نمره‌های بسیار متفاوت می‌دهند.

پاسخ

پایایی بین مصححان پایین است؛ معیار باید روشن‌تر شود و نمونهٔ پاسخ برای همسان‌سازی تصحیح به کار رود.

۶. دماسنج

وضعیت: دماسنج با مقدار مرجع سازگار است و در تکرار عددهای نزدیک می‌دهد.

پاسخ

شواهد هم به روایی اندازه‌گیری و هم به پایایی آن کمک می‌کنند؛ سازگاری با مرجع و ثبات تکرار دو معیار جدا هستند.

۷. سؤال جهت‌دار

پرسش: «چقدر با روش عالی جدید موافقید؟» چه اثری بر روایی دارد؟

پاسخ

واژهٔ «عالی» پاسخ را جهت می‌دهد و روایی سنجش نگرش را کاهش می‌دهد؛ پرسش باید خنثی بازنویسی شود.

۸. بهبود ابزار

وضعیت: نمرهٔ یک آزمون کوتاه با تکرار بسیار تغییر می‌کند. دو راه بهبود پیشنهاد کن.

پاسخ

تعداد و پوشش سؤال‌ها را متناسب افزایش بده و شرایط اجرا و تصحیح را استاندارد کن؛ سپس ثبات تکرار را دوباره بسنج.

چطور خودتصحیح کنی؟

برای هر پاسخ «تناسب با مفهوم»، «مقایسه با معیار» و «ثبات تکرار» را جدا بررسی کن؛ بالا بودن یکی دیگری را تضمین نمی‌کند.