۱۰ نمونه سؤال روند تناوبی؛
لایه و جاذبهٔ هسته را به جهت تغییر وصل کن

چارچوب پاسخ

نام کمیت، گونهٔ بزرگ‌تر یا کوچک‌تر و یک علت مشخص بنویس. برای شعاع به تعداد لایه و جاذبهٔ مؤثر و برای یونش به دشواری جداکردن الکترون توجه کن.

سؤال ۱: شعاع در یک گروه

Li و Na را از نظر شعاع اتمی مقایسه کنید.

پاسخ: Na در دورهٔ پایین‌تر لایهٔ اشغال‌شدهٔ بیشتری دارد؛ بنابراین شعاع Na بزرگ‌تر است.

سؤال ۲: شعاع در یک دوره

در یک دوره، Li و F کدام شعاع کوچک‌تری دارد؟

پاسخ: F با قرارگیری در سمت راست همان دوره و جاذبهٔ مؤثر بیشتر بر الکترون‌های همان لایه، شعاع کوچک‌تری دارد.

سؤال ۳: اتم و کاتیون

شعاع Na و Na⁺ را مقایسه کنید.

پاسخ: Na⁺ پس از از دست‌دادن الکترون، لایهٔ بیرونی اشغال‌شدهٔ کمتری دارد و کشش هسته بر الکترون‌های باقی‌مانده مؤثرتر است؛ Na⁺ کوچک‌تر است.

سؤال ۴: اتم و آنیون

شعاع Cl و Cl⁻ چه نسبتی دارد؟

پاسخ: افزودن الکترون دافعهٔ الکترونی را بیشتر می‌کند؛ بنابراین Cl⁻ بزرگ‌تر از Cl است.

سؤال ۵: گونه‌های هم‌الکترون

O²⁻، F⁻، Na⁺ و Mg²⁺ همگی 10 الکترون دارند. ترتیب شعاع از بزرگ به کوچک چیست؟

پاسخ: در شمار الکترون برابر، پروتون بیشتر الکترون‌ها را قوی‌تر می‌کشد: O²⁻ > F⁻ > Na⁺ > Mg²⁺.

سؤال ۶: انرژی یونش در گروه

جداکردن نخستین الکترون از Li یا Na معمولاً برای کدام دشوارتر است؟

پاسخ: الکترون ظرفیت Li به هسته نزدیک‌تر و پوشش لایه‌ای کمتر است؛ بنابراین نخستین انرژی یونش Li بیشتر است.

سؤال ۷: شعاع و یونش

اگر دو اتم هم‌گروه باشند و یکی شعاع بزرگ‌تری داشته باشد، برای جداکردن الکترون بیرونی آن چه انتظاری داریم؟

پاسخ: با فاصله و پوشش بیشتر، جاذبه بر الکترون بیرونی کمتر می‌شود؛ پس معمولاً انرژی یونش آن کمتر است.

سؤال ۸: شرط مقایسه

چرا جملهٔ «هرچه عدد اتمی بیشتر، شعاع کوچک‌تر» قانون عمومی مناسبی نیست؟

پاسخ: با رفتن به دورهٔ بعد لایهٔ تازه اضافه می‌شود و می‌تواند شعاع را افزایش دهد. اثر عدد اتمی باید همراه موقعیت دوره و گروه بررسی شود.

سؤال ۹: استفاده از داده

اگر جدول سؤال نشان دهد انرژی یونش عنصر B برخلاف روند ساده کمی از A کمتر است، پاسخ باید به کدام تکیه کند؟

پاسخ: به دادهٔ خود سؤال. روند کلی ابزار پیش‌بینی است و نباید مقدار صریح جدول یا آرایش ویژه را نادیده بگیرد.

سؤال ۱۰: ساخت پاسخ تشریحی

برای مقایسهٔ شعاع دو عنصر هم‌دوره چه سه جزء در پاسخ بنویسیم؟

پاسخ: نتیجهٔ مقایسه، ثابت‌بودن تعداد لایه‌های اصلی و تفاوت جاذبهٔ مؤثر هسته بر الکترون‌های لایهٔ بیرونی.

چطور خودتصحیح کنی؟

ابتدا کنار مقایسه برچسب «گروه»، «دوره»، «یون» یا «هم‌الکترون» بزن. سپس نتیجه را با یک علت متناسب همان برچسب بنویس و آن را با آرایش الکترونی کنترل کن.